نكاتى چند
در اين بخش از دعا مناسب است توضيحاتى درباره سه جمله داشته باشيم.
جمله اول: الباسط بالجود يده يعنى خدايى كه دست خود را به جود و بخشش گشوده است. آيا خداوند دست دارد كه با گشودن آن به بندگانش بخشش كند؟
پاسخ:
اين تعبير معمولاً به عنوان كنايه از جود و بخشش به كار مىرود چون كسانى كه داراى جود و سخا هستند، بخشيدههاى خود را با دست باز ارايه دهند تا مردم و نيازمندان بتوانند آنرا بگيرند و استفاده كنند و بخيلان دست خود را مىبندند مبادا كسى از آن چيزى برگيرد. به اين اعتبار بسته بودن و باز بودن دست كنايه و استعاره است از جود و بخل، باسط اليد يعنى كريم و بخشايشگر و قابض اليد يعنى بخيل و ممسك، در دعاى شب جمعه آمده است: يا دائم الفضل على البريّه يا باسِطَ اليَدَيْنِ بالعَطِيَّه. از سوى ديگر واژه «يد» كنايه از قدرت و توان و بسط يد نمادى از اعمال قدرت و اخذ و اعطا است و در قرآن مجيد آمده: ... يَدُاللهِ فوقَ ايديهم... دست خدا بالاى همه دستها است. يعنى قدرت خداوند برتر از تمام قدرتها است و هيچ كس را ياراى مقاومت در برابر قدرت او نيست.
يهودان مىگفتند: «يدالله مغلولة» آنان با اين تعبير قدرت خداوند را محدود مىكردند ولى در فرهنگ قرآن و اسلام اينگونه تعابير كفرآميز بشمار آمده و خدا را از آن تنزيه مىكند. ما در اين دعا خدا را با اين عبارت: الحمدلله الفاشى فى الخلق امره و حمده «الباسط بالجود يده» ستايش مىگوييم كه در سراسر هستى كمال و جمالش آشكار است و خزائن رحمتش به روى همه باز است.
جمله دوم: الذى لاتنقص خزائنه
خدايى كه هر چه افاضه و انعام كند خزينههاى رحمتش كاستى نپذيرد زيرا خزائن پروردگار وابسته به ذات اقدس بىانتهاى او است و مانند خزائن بندگان نيست كه بابرداشت از آن كاهش يابد و پايان پذيرد.
سؤال:
خزائن خداوند چيست؟
در آيات زيادى از قرآن مجيد واژه خزائن به كار رفته است از جمله آيه كريمه:
و إن مِنْ شىءٍ إلاّ عندنا خَزائِنُه و ما نُنَزِّلُه الا بِقَدرٍ معلوم
خزائن همه چيز نزد ماست و ما جز به اندازه معين آنرا فرو نمىفرستيم.
و اين آيه شريفه: ... ولله خزائن السموات والارض ولكن المنافقين لايفقهون
... خزائن آسمانها و زمين از آن خداست ولى منافقان نمىفهمند.
و آيه شريفه: قل لو أنتم تَمْلِكُونَ خزائَنَ رَحْمةِ رَبّى إذا لَأمْسَكْتُم خَشْيَةَ الإنفاقِ و كان الانسانُ قَتُورا. بگو اگر شما مالك خزائن رحمت پروردگارم بوديد در اثر تنگ نظرى امساك مىكرديد تا مبادا انفاق مايه تنگدستى شما شود و انسان سختگير و بخيل است.
و آيه: قل لااقول لكم عندى خزائنالله ولااعلم الغيب...
بگو من نمىگويم خزائن خدا نزد من است و من از غيب آگاه نيستم...
خزائن خدا در نهجالبلاغه
در نهج البلاغه امير مؤمنان(ع) از خزائن خدا نام مىبرد آنجا كه مىفرمايد:
... إنّ اللّهَ يَبْتَلى عبادَهُ عندَالاعمالِ السَيّئَة بنقص الثَمَراتِ و حَبْسِ البَرَكاتِ و إغْلاقِ خَزائنِ الخَيْرات...
خداوند گاهى كه بندگانش كارهاى ناشايسته انجام دهند با كمبود محصول و فرآوردههاى طبيعت و حرمان از نزول بركات و بسته شدن خزائن خير گرفتار مىكند. [آزمايش مىكند]
در مورد ديگر مىفرمايد:
... و اعلم ان الذى بيده خزائن السموات والارض قد أذِنَ لَكَ فى الدّعاء...
... بدان همان كسى كه گنجهاى آسمانها و زمين را در اختيار دارد به تو اجازه دعا و درخواست داده است...
... وسَأَلْتَهُ من خزائن رحمته مالايَقْدِرُ على اعطائه غَيْرُه...
... و از خزائن رحمتش چيزهايى را مىخواهى كه جز او كسى قادر به اعطاء آن نيست...
... ثم جعل فى يديك مفاتيح خزائنه...
... سپس كليدهاى خزائنش را در دست تو نهاد...
امام سجاد(ع) عرض مىكند:
... و يا مَنْ لا تَفنى خَزائِنُ رَحْمَتِه...
... اى كسى كه خزائن رحمتت پايان ندارد...
... و يا من لا تُفنى خَزائِنَهُ المَسائل...
... اى كسى كه خواستها و خواهشها خزائنش را تهى نمىسازد.
آن حضرت در وداع با ماه مبارك رمضان عرض مىكند:
... إنّ خَزائَنَكَ لا تَنْقُصُ بل تَفيضُ و إنّ مَعادِنَ احسانِك لاتَفْنى و إنَّ عَطائكَ لَلْعَطاءُ المُهَنّا...
... پروردگارا خزانه كرم و فضل تو بجاى كاهش، افزون مىشود و معدن احسان و لطف تو پايان نمىپذيرد و عطاى تو همواره عطاى دلچسب و دلپذير است.
اين بود شمّهاى از آيات و احاديث و ادعيه كه در آن واژه «خزائن» به كار رفته است.
«ترجمه و شرح دعای افتتاح» عنوان کتابی است که توسط آیت الله محمدرضا مهدوی کنی تالیف شده است. قسمت های مختلف این کتاب به گونه ای سلسله وار در این بخش برای مطالعه علاقمندان قرار خواهد گرفت.
