کد مطلب : 32022

آينده نگاري راهبردي در دكترين مهدويت
مقدمه
انقلاب اسلامی با پیروزی شکوهمند خویش در مقابل دنیای مدرن، نوید جوشش دوباره بشر را برای دستیابی به حیات طیبه و آرمان شهر الهی به همراه داشت. اصلی ترین شاخصه این انقلاب بزرگ، ادعای آن در بازستانی حضور دوباره دین در عرصة فرایندهای اجتماعی است .

آينده ‌نگري‌ به‌ ديرينگي‌ خودآگاهي‌ تاريخي‌ آدمي‌ است‌. از آن‌ زمان‌كه‌ آدمي‌ به‌ هستي‌ تاريخمند و نيز تاريخمندي‌ هستي‌ خويش ‌اندك‌ آگاهي‌ يافت‌، پيش‌بيني‌ و نيز پيشگويي‌ رويدادهاي‌ گوناگون ‌آينده‌، به ويژه‌ رويدادهاي‌ طبيعي‌ و سياسي‌ - اجتماعي‌ از اهميتي‌ گاه ‌سرنوشت‌ساز برخوردار شد و پيش‌بيني‌ روشمند فراطبيعي ‌نگرانه‌، تبلور خويش‌ را در تبيين‌ اسطوره‌يي‌ جهان‌ و ادوارگوناگون‌ سير حوادث‌ و نقش بازي‌ شخصيت هاي‌ فراتاريخي‌ يافت‌ وجهان‌نگري‌ نظام‌مند هر قوم‌ پديدار شد. انسان ها اين گونه دريافتندكه اگرآينده‌نگری موضوعيت‌ و حقيقت‌ دارد پس‌ موضوع‌ آن‌، يعني‌(آينده‌)، از واقعيت‌ و عينيت‌ خاصي‌ برخوردار است‌ كه‌ گونه‌اي‌حتميت‌ و تحقق‌ ناگريزي را به‌ ذهن‌ خطور مي‌دهد و (ساختن‌) در مورد چنين‌ آينده‌اي‌ فرصت و مجالی حیاتی است که نباید آن را نادیده گرفت و این رویکرد، تعادل فی مابین جبر واختيار را در خصوص‌ امور آينده‌ مطرح‌ مي‌كند که جدای از خداوند كريم، آنگه كه در قرآن مجيد این ارتباط را در آیه مبارکه "اِنَّ اللهَ لا' يُغَيِرُما بِقَومٍ حَتّی يُغَيِّروا ما' بِاَنفُسِهِم" (رعد/11) گوشزد مي¬كند، اما به دلیل تمرکز این مقاله برنقش و اراده انسان در ساخت فضای ظهور و سهم او در مثبت سازی فضا و زمينه آن، پرداختن‌ به فلسفه تاريخي آینده نگری را از حوصله اين مقاله خارج و به مجال ديگري حوالت مي¬بخشد. در هر حال‌ در نگاه‌ انسان‌ مختار، آينده‌سازي‌ و آينده‌شناسي‌ ملازم‌ يكديگرند و آينده‌گرائی هرگز به ‌معناي‌ پيش‌بيني‌ براي‌ آماده‌ شدن‌ منفعلانه‌ با آينده‌ای محتوم‌ نيست‌.

امروز مي¬توان اين منظر را با سیری گذرا در کتب مقدسه ادیان و مذاهب مختلف جهان، رويت نموده و به این حقیقت رسيد که اعتقاد به ظهور مصلحی که در آخر الزمان ظهور مي¬كند و جهانی را که پر از ظلم و بی‌عدالتی گشته، اصلاح و عدالت را بر آن حاکم خواهد کرد، یک اعتقاد جهانی و همگانی است. در زبور داوود می‌خوانیم که او "قوم ها را به انصاف داوری خواهد کرد" و یا در تورات آمده "اگر چه تاخیر کند برایش منتظر باش زیرا که البته خواهد آمد" و در انجیل این گونه آمده است که" آنگاه پسر انسان را ببينید که با قوت و جلال عظیم می‌آید" این تاکید در کتب مقدسه هندوها در این گزاره نقش بسته است که "کالکی مظهر دهم و یشنو، در انقضای عصر آهن، سوار بر اسب سفید در حالی که شمشیر برهنه درخشانی به صورت ستاره دنباله‌داری در دست دارد ظاهر می‌شود و شریران را تماماً هلاک می‌سازد" در کتب مقدسه مانویه نیز هست که "خرد شهر ایزد، در آخر الزمان ظهور کرده، عدالت را در جهان می‌گستراند" و کتب مقدسه زردشتیان بیان می‌دارد که "سوشیانت دین را به جهان رواج خواهد داد.(بي نا-147:1383)

البته اگر چه ما نتوانیم از همه نویدها در نگاه کلی جهان نسبت به شخص مصلح در آخر الزمان به وجه اشتراک كاملي برسیم ولی سوای از شخصیت های مورد تأکید همه آنها، مي¬توان از وقوع یک حقیقت مسلم در آينده، حمايت جهاني نمود و شرايط همراهي و همكاري جهاني را در قالب راهبردهايي كه منتظران در پناه آن، خود را براي ایفای نقش و پذیرش عدالت و جهان گستري وي آماده و مستعد نمایند، آماده و فعال نمود.

در اين راستا رويكردهایي را در دین مقدس اسلام مي¬توان يافت كه باب ویژه‌ای در انتظار فرج گشوده‌ و برای منتظران ظهور، ویژگی ها و دستوراتی بیان شده است كه منتظران را به كسب اين توانمندي ها و اصول، در راستاي آماده سازي ظهور ترغيب مي كند. اين تأكيد را مي¬توان در كلام امام کاظم علیه السلام مشاهده نمود كه مي‏فرمايند:

« دویست سال است که شیعه با آرزوي فرج و کسب آمادگی برای آن تربیت می‌شود.» (حسيني ، 1383: 956)

تربیت و آمادگی برای ظهور و فرج حضرت، جدای از نیازمندی به خودسازی واصلاح نفس و پاکسازی درونی، نیازمند اعتقاد، امید، انتظار و عمل نیکو و شایسته منتظران مي¬باشد تا عمل خود را در قالب برنامه و راهبرد هدايت و مديريت ولائي كه در ديگر آيات و روايات بر آن تأكيد دارد، مستقر نمايند، که این تصريح را نيز در فرمایش گهربار دیگری می توان یافت که امام صادق علیه‌‌السلام می‌فرمایند: آن کس منتظر حقیقي حضرت قائم به شمار آید، که در حین چشم به راه بودن به پارسایی و نیکوئی رفتار کند. حضرت آیت ا... جوادی آملی در تفسیر جامع خود ضرورت وصل منتظران در قالب رويكرد ولائي را تأكيد كرده و مي¬نويسد:

دعاي "اَللّهُمَّ عَرِّفنِی حُجَّتَکَ فَإنَّکَ إنْ‌ لَمْ تُعَرِّفنِی حُجَّتَکَ ضَلَلْتُ عَنْ ديني" در يك بخش ناظر به كسب علم و معرفت در شناخت حجت خداوند بر روي زمين است. در این دعا يك تحلیل فلسفی و عقلی جدي نهفته است كه آن را از سنخ ديگر ادعيه جدا مي سازد. این سنخ برای آن است که مومنان را مجدد از غدیر به سقیفه نکشاند و آنان را از الگوهاي مردم سالاری خشک غربي به مردم سالاری دینی سوق دهد. در اين فراز از دعا منظور از حجّت، آن خلیفه‌ی خدا و مظهر اسم أعظم است که هم تشریع و هم تكوين به اذن خدا از آن دولت اوست. احتجاج فاطمة کُبری (علیها آلاف التحیّه والثناء) در هنگام استرداد حقّ خلافت و ولایت در مسجد مدینه چنین بود: اَفَحُکْمَ الجاهِلیَّهِ یَبغُون وَ مَنْ اَحسَنُ مِنَ اللهِ حُکماً لِقُومٍ یُوقِنُون.(مائده/50) لذا اگر کسی امام زمانش را نشناسد، یقیناً منتظر او و زمان فرارسیدن ظهور او نیز نخواهد بود و در این هنگام است که حیات او حیات جاهلیّت و مرگ او نيز مرگ جاهلیّت است. امروز نيز نيابت اين ولايت بر روي زمين بسيار حائز اهميت است.

جلوه این فرمایش را شاید بتوان در بیان متقن و مستحکمی از امام خميني «ره» نيز یافت که در نكته اي بسيار دقيق و ظريف همين تعمیم را در مورد وظيفه ملت ايران در برابر امام زمان عليه السلام تشخيص داده و آن را "خدمت در انتظار" می‏نامند.

"ما همه انتظار فرج داريم و بايد در اين انتظار خدمت كنيم . انتظار فرج انتظار قدرت اسلام است ." (صحیفه نور – ج 27-1371)

اين تعبير که شاید اساسی ترین کلید ورود به تدوین دکترین مهدویت و آینده‏گرا نمودن آن در عصر نایب ايشان حضرت آيت ا... خامنه¬اي است، از دو واژه خدمت و انتظار تشكيل شده است، يعني نوعي از فعاليت است كه در آن اميد، صبر، تلاش کسب اقتدار و احراز آمادگی در سطح جهان وجود داشته وبا نيت وانديشه همراه است "به گونه ای که نایب برحق او آن را خدمت در انتظار" غير از خدمت معمول در نزد عامه می داند.

با حاكميت روح "خدمت در انتظار" در فضای نظری و عملی دکترین و راهبردهای حاکم بر آن به نظر می رسد همه فعاليت ها از استحكام، قداست و بركت ويژه اي برخوردار شود ودر آن از آفات مختلف خبري نخواهد بود. با حاكميت برنامه آینده گرایانه، در این رویکرد است که نه تنها پيشرفت كشور در همه زمينه هاي مادي و معنوي تضمين خواهد شد، بلكه از شدت و قدرت بيشتر و بالاتري برخوردار مي¬گردد .

در حقيقت آنچه كشور ما براي رسيدن به همه اهداف مادي ومعنوي خود، در حال حاضر سخت به آن نيازمند است، حاكميت چنين راهبرد آینده گرایانه ای در مسئولان ومديران و در درجه بعدي عامه مردم است، كه فرهنگ و تحولي اين چنين و نيازمندی آن را به تفكر و برنامه ريزي و تلاش آينده نگرانه در زمينه هاي مختلف علمي و عملي ادراک نموده و تمام ایام زندگی خود را بر این اساس تقسیم کنند و مصداق اين فرمايش شريف صادق (ع) گردند كه فرمودند: «لوادرکته لخدمته ایام حیاتی»، اگر او را درک می کردم تمام ایام زندگی خود؛ به او خدمت می‏نمودم (مجلسی، ج 22: 148)

ادامه دارد...

منبع:
کتاب «قیام مهدی منتظر ماست» ، نویسنده: سید حسن فیروزآبادی، ناشر: دانشگاه عالی دفاع ملی، تلفن تهران: 22970343

مرجع : سايت خبری آينده روشن