چه شد به شعر علاقه پیدا کردید و اولین شعری که سرودید در چه زمینه ای بود؟ بخشی را مرهون محیط و بخشی را مرهون ذات خود می دانم با توجه به این که دایی های بنده با وادی شعر و شاعری نیز تا حدودی آشنا بوده و آثاری در این خصوص دارند. اولین شعری را که سرودم در مورد مادر بود، شعر دومم در مورد آقا حضرت مهدی (عج) و شعر سومم درباره یادگار حضرت امام، حاج احمد آقا خمینی بود.
شما وقت سرودن شعر، چقدر به مخاطبان و سلیقه آن ها فکر می کنید؟ درست است که یک شعر در ذهن شاعر متولد می شود و انگیزه سرودن آن به دلایل شخصی بر می گردد اما همین که در یک قالب خاص که بیشتر مورد قبول مخاطب است به این موضوع قوت می دهد که تا حدود زیادی به آن فکر می کنم چرا که بخشی از اشعار ممکن است به تلخی ها، خوشی ها و در کل اتفاقاتی که در جامعه می افتد برگردد.
وقتی می خواهید شعر بگویید به موضوع شعر فکر می کنید؟ مسلماً بله، چرا که شعر زاییده فکر شاعر است و قاعدتاً تا موضوعی در ذهن شاعر پدید نیاید انگیزه ای برای سرودن شعر هم به وجود نمی آید.
آیا سفارش دادن به شاعر در خصوص سرودن یک شعر صحیح
” اگر واقعاً شاعر آیینی باشد نه اسمی با اعتقاد قلبی کار می کند. “
است؟
از نظر من صحیح نیست اما باز مطلقاً نمی شود گفت خیر و بستگی به شخص شاعر و موضوع سفارش داده شده دارد. باید ببینیم شاعر به موضوع سفارش داده شده چقدر علاقه دارد؟ آیا آن قدر علاقه دارد که آن را حس کند، در وجودش بیاورد، به آن فکر کند و در درونش اتفاقی رخ دهد تا شعری بجوشد و بیاید. برای مثال به شاعری معتقد و مسلمان سفارش شعری در مدح حضرت مهدی (عج) می دهند. خوب شاعرش چون هم اعتقاد دارد، هم ارادت و هم به آقا عشق می ورزد با تمام وجودش فکر می کند و از تمام احساسش برای شعرش مایه می گذارد و خودبه خود می جوشد و می آید و آن شعر، شعر با اصالتی در می آید، ولی مثلاً به شاعری که در عشق شکست خورده و از عشق و عاشقی متنفر است بگویید یک شعر عاشقانه و شاد برای اول کارت عروسی می خواهیم مسلماً نمی تواند اگر هم بگوید یک شعر زورکی می شود و خوب از آب در نمی آید، ولو این که ظاهرش زیبا باشد اما در باطن تاثیرگذار و دل نشین نیست و از نظر من به این جور شعرها شعرهای سکه ای می گویند.
آیا اشعار با درون مایه دینی تأثیرگذار است؟بله، اما بستگی دارد به این که از آموزه های شعر برخوردار باشد یا خیر از آن چیزی که اسمش را می گذاریم جوهره شعری برخوردار باشد یا نه؟ کارهای
” شعری که در یک حال و هوای درونی خاص سروده می شود ماندگارتر است تا سفارشی و کوششی باشد.
“
آقای سهیل محمودی مخصوصا آن قصیده ایشان در مورد مولا علی (ع) گفته اند:
شب رفت و صبح دید که فرداست
پلکی زد و ز خواب بپا خواست و ...
ببینید تصویرسازی پارامترهای شعری را در خود دارد.
اطلاعات بالا مذهبی چقدر در سرودن شعر آیینی اهمیت دارد؟ از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است زیرا شاعر باید این ها را با تمام وجودش حس کند، لمس کند وقتی در ذهنش تصویرسازی نماید. مثلاً شاعر قصد دارد در مورد حضرت علی (ع) بسراید نمی خواهد که در مورد چهره و صدای حضرت علی (ع) شعر بگوید ولو این که از جمال ظاهری ایشان نیز در شعر به کار ببرد اما قصد عملکرد، شخصیت، شجاعت، صبر و استقامت، مهربانی و گذشت و ایثار است. پس شاعر باید بداند که حضرت مثلاً در کدام جنگ چه کار کرده یا رفتارشان با همسرشان چگونه است و ... اینها همه به شاعر و شعر خط و جهت می دهد.
به نظر شما شاعران آیینی بیشتر با اعتقاد قلبی کار می کنند یا با انگیزه در جشنواره ها؟ اگر واقعاً شاعر آیینی باشد نه اسمی، با اعتقاد قلبی کار می کند. البته نباید بحث ارائه آثار و حل یک سری از مشکلات مالی زندگی از این طریق را نشانه جشنواره ای بدون شاعر دانست.
شعر آیینی شامل چه موضوعاتی می شود؟ به اشعاری آیینی می گویند که به آداب و رسوم، مذهب و آیین جای توجه دارد. به عنوان نمونه
” سطحی نگری، ابتذال، تک بعدی فکر کردن و شعارزدگی و عدم رعایت قواعد شعرگویی از جمله آفاتی است که شعر آیینی ما را تهدید می کند. “
شعر سهراب که در مورد کاشان سروده، شامل حماسه، مذهب، اعتقاد، عدالت و ... است.
چگونه می توانیم به ارزش شعر پی ببریم؟ ارزش شعر را از زوایای مختلفی می شود نگاه کرد. ارزش شعر دو وجه دارد، نخست مخاطبان از طریق ذخیره های ذهنی شان است که براساس حباب های ذهنی شان ارزش گذاری می شود و این که چگونه در بیان عامه مردم جا باز کند و مورد پسند قرار بگیرد وجه دوم ارزش شعر از نظر کارشناسان است که یک سری پارامتر دارد مثل تصویرسازی، سنخیت کلمات، موسیقی درونی، استفاده از کلمات متناسب، خیال پردازی، ایجاز، تخیل پردازی، خلاصه گویی، تاثیرپذیری مردم از آن شعر، توان شعر در انتقال مضامین ظریف، میزان ماندگاری شعر و ... . مطالب فوق همه از نکات قوت شعری باشد البته اینها مجزا از بدیهیات (وزن، قافیه، قالب و ...) است.
آیا در شعر دینی می توان از تخیل بهره گرفت؟ بله، صد در صد می شود از تخیل، تشبیه و تمثیل و ... استفاده نمود. البته باید در تخیل مراقبت کرد که خطای معرفتی صورت نگیرد و خدای ناکرده به سمت شرک کشیده نشود.
کدام شعر ماندگارتر است، جوششی یا کوششی؟
اصولاً ماندگاری بستگی به فضای مخاطبان دارد اما باید ببینیم این ماندگاری در هستی منظور است مثل اشعار حافظ و سعدی و مولوی و ... یا ماندگاری در یک دوره زمان خاص مثل اشعار مریم حیدرزاده. در هر حال آنچه در یک حال و هوای درونی خاص سروده می شود ماندگارتر
” سطحی نگری، ابتذال، تک بعدی فکر کردن و شعارزدگی و عدم رعایت قواعد شعرگویی از جمله آفاتی است که شعر آیینی ما را تهدید می کند. “
است تا سفارشی و کوششی باشد.
در حال حاضر به شعر عاشقانه و ترانه ها بیشتر توجه می شود یا اشعار دینی و علت آن چیست؟ شعر عاشقانه، چون مخاطبان بیشتری دارد؛ زیرا جنبه عینی بیشتری دارد. توجه کنید انسان یک مجموعه نیازهایی دارد، مثل نیاز به عشق و پرستش و ... در نتیجه اگر در یک دوره زمانی این نیازها به طور فعال خودنمایی نمایند، مثل دوره کنونی، توجه بیشتری هم به آن می شود. همان طور که هرکس بالاخره در عمرش یک بار عاشق می شود اما همه دین و ایمان و اعتقاد قلبی ندارند. بنابراین عشق در مردم حس قوی تری ایجاد می کند تا باورهای مذهبی و آن حس است که مهم است.
چه آسیب هایی شعر آیینی را تهدید می کنند؟ سطحی نگری، ابتذال، تک بعدی فکر کردن و شعارزدگی و عدم رعایت قواعد شعرگویی از جمله آفاتی است که شعر آیینی ما را تهدید می کند.
به نظر شما اگر امام زمان (عج) ظهور کند چه نظری در مورد شعر و شاعران امروزی دارند؟
مثل نظر ایشان در خصوص دیگر انسانها که اگر در مسیر حق باشند یک نوع برخورد و اگر در مسیر ناحق باشند برخوردی دیگر خواهند داشت با این تفاوت که بعضی ها برای هدایت بشر اراده می کنند و با نیت خالص جلو می روند که عنایت ویژه ای هم می بینند و بعضی ها برعکس و صرفاً به خاطر گمراه نمودن بشر. اما در هر حال اگر اجازه دهید ان شاءالله به زودی زود حضرت ولی عصر (عج) ظهور نموده و از زبان خود ایشان نظرشان را می شنویم، زیرا من خود را در حدی نمی بینم که بتوانم در این باره نظر بدهم.
لیلا احمدی معتقد است: شعر با درون مایه دینی می تواند تأثیرگذار باشد، ولی به شرطی که شعر قوی باشد و باور دینی مخاطب ما هم قوی باشد.
