داخلی     خبر     انديشه
درباره کتاب «میراث مکتوب شیعه»؛ به مناسب چاپ دوم
  چاپ دوم کتاب ميراث مکتوب شيعه، نوشته سید حسین مدرسی که تحقيق و تتبعي درباره مؤلفات شيعه از قرن اول تا سوم است با اصلاحات و اضافات از سوی نشر مورخ عرضه شده است.
Share/Save/Bookmark
پنجشنبه ۹ اسفند ۱۳۸۶ ساعت ۱۹:۰۸
کد مطلب : 21802
درباره کتاب «میراث مکتوب شیعه»؛ به مناسب چاپ دوم
کتاب میراث مکتوب شیعه اثری با ارزش در باره مؤلفات شیعی از قرن اول تا سوم است. تتبع و تحقیق گسترده مؤلف در این حوزه با نگاهی ساده به کتاب قابل درک است.

در سال 1383 چاپ نخست این کتاب به دوستداران عرضه شد و در اندک زمانی نایاب شد. از پس از انتشار، جناب آقای مدرسی به اصلاح نسخه ای از کتاب پرداخته و سرتاسر آن را بار دیگر با دقت مطالعه کردند و اصلاحاتی در آن بعمل آوردند. در طول این مدت افزوده هایی بر کتاب داشتند که هر از چندی با ایمیل به دست ما می رسید. اکنون این متن برای بار دوم با اصلاحات و افزوده های یاد شده و رفع برخی از اغلاط مطبعی و کاستی هایی که در فهرست راهنما داشت، خدمت دوستداران عرضه می شود.

دو مقدمه کوتاه در این چاپ آمده است. نخست شرح حال کوتاه مؤلف به قلم خود ایشان و دوم مقدمه مترجمان در باره کتاب.

برای آشنایی با مؤلف و کتاب مطالعه همان دو مقدمه کافی است.

(مرکز توزیع کتاب: پخش پکتا: خیابان انقلاب: چهار راه کالج:‌ ابتدای حافظ شمالی، کوچه بامشاد: ش 525،‌تلفن 88926270 و انتشارات توس، خیابان انقلاب، ابتدای خیابان دانشگاه)

يادداشت مؤلف در باره شرح حال خود

حسين مدرسي ـ عفا اللّه عنه ـ در قم به دنيا آمد. پس از تحصيلات جديد،به حوزه علميه پيوست‌. سطوح عالي فقه و اصول را نزد حضرات آقايان‌مرحوم فاضل لنكراني‌، حسين نوري‌، يوسف صانعي‌، و مرحوم آيت اللّه‌سلطاني‌، ومتون فلسفي را خدمت آقايان گيلاني‌، جوادي آملي‌، محمد شاه‌آبادي‌، و مرحوم مرتضي مطهري فرا گرفت‌. خارج فقه و اصول را عمدتاً درمحضر مرحوم آيت اللّه سيد محمد محقق داماد (يك سال‌) و آيت اللّه‌مرتضي حايري طاب ثراه (ده سال‌) شاگردي كرد. هم زمان به تدريس متون‌درسي رايج در حوزه نيز مي‌پرداخت كه تا سطوح عالي ادامه داد. از سال‌1355 متناوباً، و از سال 1358 مستمراً، براي ادامه تحصيلات جديد درانگلستان به سر برد. در سال 1361 دوره دكتري خود را در دانشگاه آكسفوردبه پايان برد و براي تدريس به دانشگاه پرينستون امريكا دعوت شد كه از آن‌زمان تا كنون در همان جا مقيم و عهده دار كرسي Bayard Dodge آن دانشگاه‌است‌. او هم زمان در دانشكده مطالعات بين المللي دانشگاه كلمبيا در شهرنيويورك‌، و در كالج سينت انتوني دانشگاه آكسفورد نيز عهده دار كرسي‌مهدي (كلمبيا) و گلستانه (آكسفورد) است‌. همچنين به تناوب در دانشكده‌حقوق دانشگاه ييل و هاروارد نيز تدريس كرده و مدّت نه سال عضو شوراي‌عالي نظارت بر دانشگاه هاروارد بوده است‌.

در زمينه نگارش‌، از ايام نوجواني در اواسط دهه چهل به نوشتن مقالات‌اجتماعي و سپس مذهبي در روزنامه‌ها و مجلات مذهبي (مانند مجله مكتب‌اسلام‌) مي‌پرداخت كه سپس با پژوهش‌هاي تاريخي در مجلات ادبي تهران‌(مانند ماهنامه‌هاي وحيد و بررسي‌هاي تاريخي‌) ادامه داد. در سال‌هاي 1350تا 1355 شماري كتاب در مورد پيشينه تاريخي شهر قم و اسناد تاريخي به‌چاپ رسانيد. در بيست و پنج سال اخير، تحقيقات و نوشته‌هاي اسلامي او دردو زمينه حقوق اسلامي و تاريخ تشيع متمركز شده كه از آن ميان‌، اين كتاب‌هابه فارسي در آمده است‌:

ـ زمين در فقه اسلامي‌، دو جلد (تهران‌: دفتر نشر فرهنگ اسلامي‌، 1362)

ـ مقدمه‌اي بر فقه شيعه‌، ترجمه محمد آصف فكرت‌، (مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي آستان قدس رضوي‌، 1368)

ـ مكتب در فرآيند تكامل‌، ترجمه هشام ايزد پناه (پرينستون‌: انتشارات داروين‌،1373) (اخيرا انتشارات كوير در تهران با مقدمه تازه‌اي از سوي مؤلف آن رانشر داده است‌).

ـ ميراث مكتوب شيعه از سه قرن نخستين هجري‌، ترجمه سيد علي قرايي و رسول‌جعفريان (قم‌: كتابخانه تخصصي تاريخ‌، 1383) (همين كتاب‌).

مقدمه مترجمان‌

تلاش براي بازشناسي آثار مكتوب‌، اما از دست رفته قرون نخستين اسلامي از چندين دهه پيش در جهان اسلام آغاز شده است‌. اين‌كار در حوزه تشيع‌، بيشتر در دو دهه گذشته‌، مورد توجه قرار گرفته و ضمن جستجو در متون كهن برجاي مانده‌، قطعاتي از آثارتأليفي مفقود از آثار موجود جدا گشته و به صورت مستقل عرضه شده است‌. اين حركت كه به هدف بازشناسي متون پايه اما مفقود صورت مي‌گيرد، مي‌تواند در بازشناسي ديدگاه‌ها و نگرش‌هاي موجود در قرون گذشته از زواياي مختلف سودمند باشد، چه‌،شخصيت فكري و سياسي ونيز ديني ـ مذهبي يك مؤلف‌، حتي در ده صفحه از يك كتاب چند صد صفحه‌اي مفقودِ او مي‌تواند به‌دست آيد. به علاوه‌، با اين اقدام‌، بخشي از پشتوانه‌هاي فكري تمدن اسلامي و تاريخ علم بازسازي شده و راه براي كاوش درتحقيقات تاريخي و ديني گشوده‌تر مي‌شود.

كتاب حاضر كه پژوهشي فراگير در اين زمينه آن هم در حوزه شيعه‌شناسي به حساب مي‌آيد، در واقع تلاشي است براي فهرستكردن قطعات برجاي مانده از متون پيشين شيعي اما غالبا مفقود كه مي‌تواند پايه‌اي براي بازسازي بسياري از آن آثار باشد، كاري كه‌محققان ديگر اسلامي‌، به ويژه در رشته حديث‌، مي‌بايست آن را دنبال كنند.

استاد دكتر سيد حسين مدرسي طباطبائي‌، سالها در قم به تحصيل علوم ديني اشتغال داشت و همزمان در زمينه تاريخ علوم اسلامي‌به ويژه فقه و نيز تاريخ قم پژوهش‌هايي را انتشار داد كه يكي از برجسته‌ترين آنها تربت پاكان‌ و چندين اثر مهم ديگر بود. وي سپس‌در آكسفورد به تحصيلات خود ادامه داد و از سال 1361 كه دكتري خود را گرفت تا اين زمان در دانشگاه‌هاي پرينستون‌، هاروارد وكلمبيا در امريكا، و آكسفورد در انگلستان به تدريس علوم اسلامي و حقوق مشغول است‌. از ايشان آثار چندي ترجمه و به فارسيانتشار يافته كه از آن جمله مي‌توان به كتاب زمين در فقه اسلامي‌ و درآمدي بر فقه شيعه اشاره كرد.

عنوان اصلی کتاب‌:

Tradition and Survival: A Bibliographical Literature Survey of Early Shi'ite ,Oxford: Oneworld, 2003

حاصل كاوش طولاني و درازدامن ايشان در متون كهن اسلامي با هدف شناسايي «ميراث مكتوب شيعه از سه قرن نخستين اسلامي‌» است كه اكنون انتشار مي‌يابد. طبعا انجام اين مهم‌، در روزگاري كه امكانات رايانه‌اي در كار نبوده‌، كاري دشوار اماستودني است‌. در اين باره‌، ايشان شرحي در مقدمه خويش آورده‌اند.

اين كتاب‌، در سال 2003.1381 به چاپ رسيد و همان زمان نسخه‌اي از آن توسط مؤلف در اختيار مترجمان قرار داده شد. طي يك‌سال (از بهمن 81 تا بهمن‌82) به فارسي درآمد و پس از ملاحظه مؤلف و افزودن برخي از نكات به صورت فعلي آماده تقديم به‌علاقه‌مندان و شيعه شناسان شده است‌. اميدواريم انتشار كتاب حاضر، گامي براي پيشبرد تحقيقات تاريخ شيعه باشد.

در ترجمه فارسي‌، تلاش شده است تا متن آن در تمامي بخش‌ها منطبق با متن اصلي باشد. نظارت مؤلف بر ترجمه‌، كار ما راآسان‌تر كرد و چنان شد كه مسؤوليت محتوايي آن‌، شامل اطلاعات و تحليل‌ها همه بر عهده مؤلف دانشمند و ارجمند قرار گرفت‌.البته ممكن است كه در برخي از مسائل و تحقيقات و تحليل‌هاي ارائه شده‌، چون و چرايي صورت گيرد، اما مهم‌تر از هرچيز، نشراين اثر ارجمند به فارسي بود. طبعا هم در حوزه علميه و هم دانشگاه‌هاي ما، استاداني هستند كه در اين باره تأملاتي داشته باشند واگر توضيحي بر متن دارند، به صورت مقاله يا كتاب نشر دهند. يقينا اين اقدام سبب خشنودي مؤلف و مترجمان خواهد شد.

گفتني است كه اين كتاب قرار است در دو دفتر عرضه شود، اما تاكنون‌، تنها مجلد نخست آن به انگليسي انتشار يافته و اميدواريم‌مجلد ديگر آن هرچه زودتر آماده و منتشر شود. دفتر اوّل‌، مشتمل بر سه فصل است كه بر حسب نام مؤلفان ترتيب يافته است‌؛ جزآن كه دو فصل اول بر اساس تاريخ وفات (قطعي يا تقريبي‌) مؤلفان است‌، اما ترتيب اسامي در فصل سوم بر اساس الفباي فرنگي‌است كه به همان صورت حفظ شده و در پايان كتاب يك فهرست الفبايي بر اساس الفباي فارسي ارائه شده است‌.

فهرست راهنماي‌ كتاب بر اساس شماره صفحه‌هاي متن لاتين است كه در متن كتاب‌، ميان كروشه و با اعداد لاتيني درج شده‌است‌. بنابر اين‌، بايد براي يافتن شماره صفحاتي كه برابر نام‌ها ومفاهيم و اسامي كتابها در فهرست راهنما آمده‌، به شماره‌صفحه‌هاي لاتين قيد شده در متن مراجعه كرد. اين كار براي رعايت دقت بيشتر در استخراج فهرست راهنما بر اساس همان‌چه‌مؤلف محترم در متن انگليسي آورده‌، انجام گرفت‌. به علاوه‌، با درج شماره صفحات متن لاتين در داخل متن ترجمه شده‌، ارجاع‌به متن انگليسي و فارسي كتاب‌، همزمان ممكن خواهد بود.

كتابنامه كتاب و نيز اسامي كتابها در متن و پاورقي‌ها، در متن انگليسي‌، همه بر اساس نام مؤلف بود كه ما به دليل انس محققان ايراني‌با اسامي كتابها، ترجيح داديم به جاي نام مؤلف‌، نام كتاب را بياوريم (به استثناي نام‌هاي لاتين‌). اين كار به طور هماهنگ در متن وكتابنامه رعايت شده تا مراجعه كنندگان بتوانند مشخصات كتابها را به سرعت به دست آورند.

در پايان‌، فهرست تفصيلي نام مؤلفان آمده است كه در سمت راست آنها شماره شرح حال و در سمت چپ نامها، شماره صفحه‌متن فارسي‌ آمده است‌.

يادداشت چاپ دوم‌

پس از انتشار چاپ اول مؤلف محترم اضافاتي در بخش‌هاي مختلف داشتند كه آنها را به تدريج ارسال كردند و در متن افزوده شد.علاوه بر آن يكبار ديگر متن چاپي كتاب را به طور دقيق خواندند و اصلاحاتي در آن به عمل آوردند كه مغتنم و گاه بسيار ضروري‌بود. خبط و خطاهايي هم كه در آن چاپ صورت گرفته بود در اين بازنگري رفع و رجوع شد. در فهرست راهنما مشكل جدي‌وجود داشت كه آن هم بحمد الله اصلاح گرديد.

بنابراين، اكنون كه چاپ دوم كتاب عرضه مي‌شود مي‌توانيم مطمئن باشيم كه دقت بيشتري در آن اعمال شده است‌.

فهرست کتاب

فصل اول: امام علی بن ابی طالب و نزدیکان (19 – 68)

فصل دوم:‌ تشیع کوفی در دوره اموی (69 – 174)

فصل سوم: دوران سرکوب شیعه (175 – 482)

منابع و مآخذ (473)

فهرست راهنما (519)

فهرست تفصیلی (مؤلفان کتاب) (541).