کد مطلب : 6541

تاریخ عصر غیبت (نگاهی تحلیلی به عصر غیبت امام زمان «عج»)
نویسندگان: پورسید آقائی، جباری، عاشوری، حکیم
ناشر: موسسه انتشارات حضور
محل نشر: قم
 تاریخ نشر: 1383 
تعداد صفحات: 459 
شمارگان: 2000 

رویداد غیبت امام دوازدهم «عج» که بدون تردید از مهم ترین حوادث تاریخ تشیع است، از دو دیدگاه قابل بررسی است:
الف) دیدگاه اعتقادی ب) دیدگاه تاریخی
کتاب حاضر، نگاهی است از منظر تاریخی و تلاشی است در جهت بررسی تاریخ غیبت صغری و غیبت کبری امام دوازدهم (عج).

عناوین ذیل چشم اندازی مناسب از مطالب این کتاب ارائه می دهد:
1- بررسی غیبت صغری(260- 329 ﻫ):
الف) مروری به بررسی منابع و شناخت وضعیت سیاسی اجتماعی و فکری عصر امام زمان «عج» در آستانه غیبت و آشنایی با زمینه های تاریخی و تمهیدات ائمه، به ویژه عسگریین (ع) برای ورود شیعه به این عصر. 
ب) بررسی سازمان مخفی وکالت و تکوین و تکامل آن و نقش آن در زمان غیبت غیبت صغرای امام «عج».
ج) کیفیت آغاز غیبت. 
د) دلایل غیبت.
ﻫ) شرح حال نواب اربعه و وظایف و نقش آنان در این عصر.

2- بررسی غیبت کبری (329 ﻫ ):
الف) تاریخ شیعه.
ب) نهضت ها و دولت های آن به همراه حرکت های علمی و مبارزات علما و دوران های مرجعیت فقها و مدارس آنان.
ج) بررسی کوتاهی پیرامون آثار و سیرت امام مهدی (عج). 

مجموعه مطالب این کتاب در نه فصل به رشته تحریر درآمده است و در پایان فهرست منابعی وزین، حسن ختام کتاب است. 

فصل 1 : معرفی و بررسی منابع تاریخ عصر غیبت
به بیان مولف، برای بررسی زمینه های تاریخی، غیبت امام دوازدهم و نقش در نهاد وکالت در ایام غیبت، در آغاز باید منابع ومآخذ بحث را مورد شناسایی قرار داد.
بنابراین نویسنده منابع را به سه گروه تقسیم کرده و پیرامون هر یک توضیحاتی داده است. 

1- کتابهای نوشته شده در موضوع غیبت
2- کتابهای رجالی
3- کتابهای تاریخی 

فصل 2: نگاهی کوتاه به زندگانی امام دوازدهم «عج»
میلاد امام «عج»، نام، القاب، شمایل و خصوصیات و مادر بزرگوار آن حضرت مختصری از زندگانی امام (ع) است که در این فصل مشاهده می کنیم. 

فصل 3: وضعیت سیاسی، اجتماعی و فکری عصر عباسیان در آستانه غیبت صغری
در این فصل نویسنده برای شناخت بهتر تاریخ سیاسی عصر «غیبت صغری» به بررسی وضعیت سیاسی – اجتماعی و فکری این عصر در آستانه غیبت امام «عج» می پردازد. 

مورخان، تاریخ خلافت «عباسیان» را به 4 دوره تقسیم کرده اند که آنچه در این فصل مورد نظر نویسنده است عبارت است از بررسی عصر عباسیان دوم؛ یعنی از ابتدای خلافت متوکل (232 ﻫ) – عصر نفوذ ترکان- و احیاناً کمی قبل از آن، از ابتدای ورود ترکان به دستگاه خلافت در عصر خلافت «معتصم» (218 ﻫ)و تغییر مرکز خلافت از «بغداد» به سامرا، تا شروع غیبت صغری (260 ﻫ ) 

ویژگی های «وضعیت سیاسی» این دوره عبارتند از:
1- انتقال مرکز خلافت از بغداد به سامرا
2- نفوذ و تسلط ترکان
3- عزل و نصب های پی در پی
4- ستمگری وزرا و امراء
5- نفوذ زنان در دستگاه خلافت
6- فتنه ها و آشوب های داخلی
7- قدرت یافتن و خود مختاری مناطق تحت نفوذ
8- تغییر ماهیت و اهداف فتوحات 

در مورد «وضعیت اجتماعی» به دو قطبی شدن جامعه و تقسیم آن به لحاظ اقتصادی به دو قشر محروم و برخوردار اشاره می شود.
در «وضعیت فکری»، چرخش فکری آشکار متوکل از اعتزال به اهل حدیث و قدرت بخشیدن به اهل سنت و جماعت بحث می شود. 

فصل 4 : وضعیت فکری، سیاسی و اجتماعی شیعه در آستانه غیبت صغری
در این فصل نویسنده به تشریح وضعیت فکری، سیاسی و اجتماعی شیعه در این دوره می پردازد.
ویژگی وضعیت فکری شیعه و اقداماتی که عسگریین (ع) در برابر انحرافات فکری جامعه انجام دادند از نکات مهم این قسمت است.
در رابطه با وضعیت سیاسی، دو نکته به چشم می خورد:
الف) انتقال عسگریین (ع) از مدینه به سامرا و کنترل شدید آنان
ب) شیوه های مبارزات سیاسی عسگریین (ع) 

به لحاظ وضعیت اجتماعی با وضعیت شیعیان و چگونگی پایگاه اجتماعی و نفوذ رهبری شیعه در دربار، در میان «بزرگان»، در میان علویان و .... آشنا می شویم. 

فصل 5: زمینه سازی معصومین برای ورود شیعه به عصر غیبت
این فصل شامل برخی از روایاتی است که در باب روشنگری رهبران معصوم (ع) از پیامبر اکرم (ص) تا امام عسگری (ع) درباره مسأله مهدویت مطرح شده است. 

البته تذکر این نکته برای خوانندگان محترم لازم است که در نقل روایات مربوط به غیبت امام مهدی «عج» مهمترین روایات سه کتاب گرانسنگ شیعی؛ یعنی «کمال الدین و تمام النعمة» از شیخ صدوق و کتاب «ا لغیبة» اثر نعمانی و کتاب «الغیبة» تألیف شیخ طوسی مورد توجه واقع شده است. 

در پایان این فصل، زمینه سازی امام هادی و امام عسگری (ع) برای ورود شیعه به عصر غیبت مورد بحث واقع شده است.
تبیین نزدیکی ولادت حضرت مهدی (ع) کیفیت آغاز غیبت و چگونگی آن، کاهش ارتباط مستقیم با شیعه و نیز سازماندهی و تقویت سازمان وکالت از جمله اقداماتی است که بیان شده است.
فصل 6: پیشینه سازمان وکالت و جایگاه آن در عصر غیبت صغری
اهمیت فعالیت «سازمان وکالت» به وسیله عسگریین (ع) موجب آن شده است که نویسنده به صورت جداگانه به بررسی این سازمان بپردازد. 

علل تشکیل این سازمان، محدوده زمانی و جغرافیایی، وظایف و مسئولیت ها، ویژگی ها و شرایط وکلا، ساختار و شیوه های عملکرد و بالاخره معرفی مهم ترین وکلای ائمه (ع) تا عصر غیبت صغری مباحثی است که در این فصل می خوانید. 

فصل 7: عصر غیبت صغری (260-329 ﻫ)
در این فصل، حوادث و رویدادهای این دوره حساس از تاریخ شیعه طی 9 گفتار به ترتیب زیر مورد بررسی قرار می گیرد.
1- وضعیت سیاسی، اجتماعی و فکری عصر غیبت صغری
2- تاریخ غیبت و کیفیت آغاز آن
3- فلسفه غیبت
4- ویژگی های دوره غیبت صغری
5- اختلافات فرقه ای پس از رحلت امام عسگری (ع)
6- نصب نواب اربعه
7- نصب وکلا برای مناطق شیعه نشین در عصر غیبت صغری
8- وکلای خائن و مدعیان دروغین وکالت
9- وضعیت فکری و سیاسی – اجتماعی شیعه در عصر غیبت صغری 

فصل 8: مروری بر برخی از مهم ترین مسائل عصر غیبت کبری
این فصل مروری است بر مهم ترین مباحث عصر غیبت کبری که عبارتند از:
الف) تاریخ شیعه، نهضت و دولت های شیعی در عصر غیبت کبری
ب) مبارزات فکری و سیاسی علای شیعه در این عصر
ج) دوره های مرجعیت دینی و سیاسی در این عصر
د) مدعیان مهدویت در عصر غیبت صغری و کبری 

فصل 9: سیرت و آثار امام مهدی (عج)
و بالاخره آخرین فصل این کتاب شامل سیرت و آثار امام مهدی (عج) است که سیرت امام (ع) از دو زاویه بحث می شود: الف) عصر غیبت ب) دوران ظهور

مرجع : آینده روشن