کد مطلب : 32461

امام خميني (ره) هميشه انقلاب اسلامي در ايران را نسخه‌اي برگرفته از قيام اباعبدالله الحسين (ع) مي‌دانستند و بر اين موضوع تأكيد داشتند كه مسير حركت انقلاب بايد هميشه در راستاي اتصال به حكومت عدل امام عصر(عج) قرار داشته باشد.

برای آگاهی از دیدگاه ها و بیانات بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در باب موضوع مهدویت، با ابراهیم شفیعی سروستانی، مدیرکل پژوهش مرکز پژوهش های صدا و سیما و دبیر تحریریه مجله موعود به گفت‌وگو نشستیم که متن سخنان وی در ادامه آمده است.

مهم‌ترین شاخصه‌های دیدگاه امام خمینی (ره) در بحث مهدویت چه بود؟ 

امام خمینی (ره) مقابله با جریانات انحرافی حوزه مهدویت در طول تاریخ و تبیین و ترویج خط اصیل مهدویت برمبنای مبانی کلامی و اصولی خود را در راس فعالیت های خود می دانست. مهمترین شاخصه های دیدگاه امام خمینی(ره) در بحث مهدویت در مقابل تفکر مهدوی قبل از انقلاب، توجه به امام مهدی (عج) به عنوان حجت خدا و امام حی است. امام زمان (عج) نسبت به حال مسلمانان بی تفاوت نیست. این دیدگاه امام در مقابل تفکری است که به عنوان تفکر غالب قبل از انقلاب شناخته می شد و در دیدگاه آنها امام زمان (عج) تنها به عنوان منجی موعود و نجات بخشی که در آینده نامشخص می آید، شناخته می شد. این تفاوتی کلیدی و اساسی در دیدگاه انقلاب با تفکرات پیش از انقلاب است.

وقتی با توجه به پیشینه اعتقادی شیعیان نسبت به حجت های الهی امام مهدی (عج) را به عنوان حجت خدا در زمین بدانیم و درک کنیم که حجت های الهی معیار و شاخص عملکرد ما هستند، می فهمیم که ما در مقابل حجت های الهی وظیفه داریم و آنها معیار تشخیص حق و باطل و حالال و حرام الهی هستند. از همین رو همه مردم در مقابل حجت های الهی تکلیف و وظیفه دارند. مردم وظیفه دارند حجت خدا را بشناسند و آنها را در همه امور اطاعت کنند و اگر اختلافی پیش آمد اختلاف خود را به آنها ارجاع دهند. وقتی حضرت مهدی (عج) به عنوان حجت خدا مطرح می شود در پی آن این موضوع بیان می شود که ما در عصر غیبت در برابر این حجت چه تکلیف و وظیفه ای داریم؟

از نظر دور نداشتن عصر غیبت و تلاش برای اصلاح وضع موجود با هدف زمینه سازی برای ظهور یکی دیگر از شاخصه های دیدگاه امام خمینی در بحث مهدویت است. این دیدگاه امام در برابر تفکرات قبل از انقلاب قرار دارد که در آن دیدگاه، نگاه به عصر ظهور بدون هیچ چشم انداز روشن برای اصلاح امور و بهبود جامعه عصر غیبت متمرکز بود. این در حالی است که وقتی امام مهدی (عج) را به عنوان حجت خدا در زمین می دانیم و در برابر حجت خدا تکلیف و وظیفه احساس کردیم، این تکلیف اقتضا می کند تا وظیفه خود در برابر خدا و اصلاح جامعه انجام دهیم. از جمله تکلیفی که در عصر غیبت بر عهده ماست اصلاح جامعه و امر به معروف و نهی از منکر است.

توسعه وظایف منتظران و منحصر نکردن آن به دعا برای تعجیل فرج و درخواست ملاقات با آن حضرت و توجه به برائت جویی به عنوان مقدمه و شرط ولایت ورزی واقعی از اندیشه های مورد تاکید امام خمینی (ره) بوده است. این تفکرات امام نیز در برابر تفکراتی قرار داشت که معتقد بود وظایف منتظران در دوران غیبت صرفا در دعا برای تعجیل فرج و نزدیک شدن ظهور خلاصه می شود و منتظران جز آن وظیفه و تکلیفی ندارند. اما در دیدگاه امام خمینی(ره) منتظران موظفند که زمینه ظهور حضرت مهدی (عج) را فراهم کنند. معتقدین به مهدویت پیش از انقلاب به ولایت ورزی و تولی بدون توجه به برائت جویی تبری تاکید می کردند. در تفکر آنها ولایت ورزی وجود داشت اما تبری از همه مظاهر کفر، شرک و نفاق دیده نمی شد و تبری فقط در حوزه مناسبات فردی بود. اما پیش از انقلاب در حوزه اجتماعی نسبت به مناسبات فرهنگی و اجتماعی که تحت تاثیر اندیشه های غربی قرار داشت، تبری وجود نداشت. امام با نگاه جامع خود به موضوع ولایت ورزی و برائت جویی به معنای واقعی توجه داشت.

نقش انتظار سازنده در دوران انقلاب اسلامی ایران چه بوده است؟ 

تردیدی در نقش تفکر مهدویت و انتظار در پیروزی انقلاب اسلامی ایران وجود ندارد. امام بر اساس شاخه های ذکر شده انقلاب اسلامی را تشکیل داد. انقلاب در منظر امام حرکتی برای زمینه سازی ظهور و تشکیل نظام جمهوری اسلامی نیز اقدامی در همین راستا بود. امام انقلاب را مقدمه انقلاب جهانی حضرت ولی عصر (عج) می دانست.

توجه به تفکر مهدویت و انتظار در انقلاب اسلامی در اندیشه و مباحث فقهی و کلامی امام خمینی(ره)، اندیشه و عمل همراهان انقلاب و شعرهای انقلابی مردم مشهود بود. وقتی نظام تثبیت شد و قانون اساسی جمهوری اسلامی نوشته شد در مقدمه آن تصریح شد که از منظر ما حکومت و ولایت به عنوان نیابت عام امام زمان (عج) در عصر غیبت مطرح است و آنچه امروز به عنوان نظام جمهوری اسلامی مطرح است نه نظانی مستقل بلکه نظامی به نیابت امام زمان (عج) تشکیل شده است. چرا که بر اساس تفکر شیعی هر حکومتی که در زمان غیبت بر خیزد و دعوی استقلال داشته باشد، نظام و حکومتی باطل است. اما نظام جمهوری اسلامی ایران از ابتدا اعلام کرد که حکومت ایران حکومتی به نیابت از امام زمان (عج) است و چشم انداز نهایی آن تشکیل حکومت جهانی حضرت مهدی (عج) است.

همین تفکر سازنده انتظار در تشکیل انقلاب و استمرار آن تاثیر داشته و دارد. حتی در جبهه های جنگ و دیدگاه رزمندگان اسلام اعتقاد به مهدویت و کمک های غیبی امام زمان (عج) به رزمندگان ملموس است. روح انتظار در چهره ملت و رفتار امام امت جاری و ساری بوده و هست.

امام خمینی (ره) با کدام یک از آسیب‌های مهدویت به طور جدی مبارزه می‌کرد؟ 

امام (ره) هم به تبیین دیدگاه ایجابی خود اهتمام داشت و هم تلاش می کردند دیدگاه های انحرافی را نفی کنند. امام در دیدگاه خود تفکرات انحرافی قبل از انقلاب را نفی و نقد کردند و از طرف دیگر وقتی وارد فضای تشکیل نظام و انقلاب شدند، تاکید می کردند که مسئولان بعد از استقرار نظام کار خود را تمام شده ندانند و امام همواره می فرمودند که مسئولان باید بدانند انقلاب مردم ایران نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمداری حضرت حجت (عج) است. امام انقلاب را پایان راه نمی دانست. بلکه آن را زمینه ساز ظهور می دانست و به مسئولان گوشزد می کرد که از حرکت به سمت تشکیل حکومت جهانی غافل نشوند. این آسیبی جدی است که امام مسئولان را به آن توجه می دادند.

امام می‌فرمود: «مسئولان باید بدانند که انقلاب ما محمدود به ایران نیست. انقلاب مردم ایران نقطه شروع انقلاب جهانی اسلام به پرچمداری حضرت حجت (عج) است که خداوند بر همه مسلمانان و جهانیان منت نهد و ظهور و فرجش را در عصر حاضر قرار دهد. مسایل اقتصادی و مادی اگر لحظه ای مسئولین را از وظیفه ای که بر عهده دارند منصرف کند خطری بزرگ را به دنبال دارد باید دولت جمهوری اسلامی تمامی سعی و توان خود را در اداره هر چه بهتر مردم بنماید و این بدان معنا نیست که آنها را از اهداف عظیم انقلاب که ایجاد حکومت جهانی اسلام است منصرف کند.»

چرا امام خمینی (ره) صاحب اصلی انقلاب را امام زمان (عج) می‌دانست؟ 

امام خمینی (ره) به این موضوع باور داشتند که دست غیبی پشت سر این انقلاب است. از ابتدای تشکیل انقلاب و سپری کردن خطرات و تهدیدها تا پیروزی در جنگ تحمیلی امام به حمایت امام زمان (عج) از مردم و انقلاب باورداشتند. بر همین مبنا امام صاحب اصلی انقلاب را امام زمان (عج) می دانست.

مرجع : ساعت صفر