کد مطلب : 28097

تاملي در آنچه سي سال پيش در ايران روي داد انقلابي بود كه در يازده قرن گذشته مدعي ترين انقلاب براي زمينه سازي ظهور امام عصر(عج) تلقي مي شود.

انقلاب در ابعاد و معناي واقعي كلمه متعلق به امام عصر (عج) است و در حقيقت آن حضرت بزرگترين انقلابي تاريخ بشر است‌ ، بدليل اينكه ايشان با ظهور خود و تشكيل حكومت جهاني ، تمام بشريت را از ظلم و جور رهايي داده و عدالت را جايگزين پليدي‌ها خواهند كرد.

تفاوت هاي مهدوي انقلاب اسلامي با نهضت هاي پيشين شيعه

شيعيان در طول يازده قرن انتظار آنگونه كه بايد و شايد نتوانستند حكومتي مطلوب خود و در مسير آرمانهاي مهدوي بنيان بگذارند ، اگر چه دوران صفويه به عنوان يكي از عصرهاي درخشان تاريخ شيعه در ايران اسلامي محسوب مي شود اما باز دوران انقلاب اسلامي و عصر صفويه در ميزان انطباق با آرمان هاي حكومت عدالت گستر مهدوي چندان قابل مقايسه نيست.

در بررسی حکومت صفویان، مذهب و نیروهای وابسته به آن نقش عمده ای ایفا می کنند، در واقع حکومتی که شاه اسماعیل اول در 907 هجري تأسیس کرد، حکومتی مذهبی، بر پایه شاخص های دینی موجود در جامعه بود.

حاکمان صفویه توانستند با اتکاء بر نهاد دین روند شکل گیری قدرت دنیوی خود را تسریع بخشند، نقش دین و مذهب در شکل گیری، رسمی شدن، تداوم و استمرار و سرانجام فروپاشی دولت صفویه کاملا" نمایان است.

با توجه تأثیر دراز مدت مذهب در عصر صفویه و تغيير و تحولاتی که در آن روی داد، نشان می دهد که تأثیر گذارترین سلسله در حکوت صفویان مذهب و نهاد دین بود.

نقش روحانيون شیعه داخل و خارج از ایران، مقامات و مناصبی که آنها عهده دار بودند، تأثیر و تأثرات حاکمان و روحانیون نسبت به هم، ساخت بناها، مساجد، کلیساها، برگزاری مراسم های مذهبی و حمایت یا سرکوب پیروان فرقه های مذهبی دیگر، از مسائلی بود که از یک طرف باعث استحکام دولت صفویه و از سوی دیگر موجب فروپاشی و سقوط آن گردید.(1)

اگر چه در عصر صفويه شيعه نفس راحتي كشيد و مي توان آن عصر را فضاي باز سياسي نسبت به تشيع دانست و وجود ذيجود چهره اي همانند علامـه مجلسي در آن زمان بسيار موثـر بود.

اين فضاي باز منجر به هجرت عالمان بزرگي مثل شيخ بهايي و پدرش و محقق شيخ حر عاملـي و ديگران بخاطر باز بودن فضـاي باز سياسي در عصر صفويه در ايران بوده است اما در اين عصر بيش از آنكه در مسير آرماني مهدوي اتقاق و حركتي روي دهد بيشتر زمينه هايي براي استحكام تفكر شيعه و و طراحي هاي لازمه براي چگونگي حكومت شيعه مورد توجه علماي بزرگ بود و علمايي بزرگي كه ذكرشان رفت هرگز در مسند قدرت و حكومت قرار نگرفتند تا بتوانند توده هاي مردم را در مسير زمينه سازي ظهور راهبري كنند.

بنيادي ترين تفاوت انقلاب اسلامي با رويدادهاي منتسب به شيعه مهدوي پيشين در همين نقطه است چرا كه در وقوع انقلاب اسلامي ايران تمامي تحركات به عالمي بزرگ و مهدوي چون امام خميني (ره) و آنهم در قله هدايت گر اين تحولات مي انجاميد و همين امر سبب مي شد كه از آغاز جرقه هاي انقلاب اسلامي در سال 42 ، انتظار انقلابي به عنوان رهاورد تفكر مهدوي هميشه در ساختار نظام انقلاب اسلامي چون خون در رگها جاري و حيات بخش باشد.

نهضت هاي بزرگ ديگري در اعصار مختلف در حوزه هاي شيعه نشين بوقوع پيوسته اند كه نهضت سربداران، نهضت تنباكو، نهضت مشروطـه، نهضت ملي شدن نفت و نهضت جنگل از جمله آنهاست.
در اين نهضت‌ها هم ، علما و انديشمند عالي رتبه شيعه در صدر تحولات بودند كه سيـر تحولات اين نهضت هـا و شكست و پيـروزي آنهـا در طـول تاريخ حائـز اهميت فـراوان است و رهبري‌هاي آنها در خور تامل، اما نكته اينجاست كه چقدر در اين نهضت ها به انديشه تعالي بخش مهدويت توجه شده و چه توفيقاتي بدست آمده است.

ضمن تحقيق در اين نهضت‌ها و مقايسه آن با انقلاب اسلامي ايران مشخص مي شود كه خود انقلاب اسلامي در بستري از نتايج اين نهضتها و با مد نظر قرار دادن كاستي ها و نقاط قوت آن رويدادها ، مسيري موفقيت آميزتر را انتخاب و پيموده است ، بطوريكه طي آن ، رهبري هوشيارانه امام امت از سالها قبل از شكل گيري انقلاب ، فرصت انحراف و تفرقه افكني را از بسياري گرفته و در حقيقت خط ترسيمي امام خميني (ره) پيوسته به عنوان يك شاقول براي انقلاب اسلامي بكار برده شده تا ذره‌اي انحراف در مسير حركت آن پيش نيايد.

همچنين بيانات بنيانگذار انقلاب اسلامي در تحليل نهضت هاي تاريخي شيعه در اعصار گذشته ، ميزان توجه ايشان به دو تفكر مهم انقلاب سرخ حسيني و انتظار سبز مهدوي را بارز و مشخص تر مي كند.

اگرچه نهضت‌هاي ياد شده نيز برخواسته از تفكر شيعيان مومن و معتقد ، راهنمايي و هدايت مي شدند اما مي توان به جرأت ادعا كرد كه انقلاب اسلامي ايران ، در طول يازده قرن گذشته تنهاترين رويدادي است كه انديشه انقلاب سرخ حسيني را با انتظار سازنده سبز مهدوي درهم آميخته و فراتر از آن اين دو انديشه را به عنوان راهبرد كلان نظام مملكت داري و توسعه و ترويج اسلام راستين قرار داده است.

انتظار انقلابي نقطه تعالي انتظار سازنده

از ويژگي هاي ديگر انقلاب اسلامي ايران در موضوع مهدويت نوع نگاهي است كه بنيانگذار كبير انقلاب اسلامي به مبحث انتظار دارد.

در انديشه امام خميني(ره) انتظار به معني دست روي دست گذاشتن و منتظر منجي بودن نيست ، حتي امام خميني (ره) دعا براي فرج و عبادت صرف و انجام فرايض واجب و مستحب را به معني انتظار نمي داند ، بلكه آن فقيد انتظار را عملي مي داند كه در مسير فرج باشد به اين معني كه شخص منتظر براي رسيدن به شخص مورد انتظار به تحرك در آمده و در مسير رسيدن به او حركت نمايد.

امام خميني در جلدهاي 7 ، 18 ، 20 و 21 با ارائه تعريف روشن و جامعي از مفهوم انتظار اين موضوع را از حالت سكون و بي تحركي در آورده و به يك كار، پديده و در حقيقت به يك خيز تهاجمي به سمت آرمان هاي مهدوي تعبير مي كنند و هر انتظار غير از اين كه به انفعال ، سكون ، سكوت و بي خيال شدن به اوضاع اجتماعي ، سياسي و اقتصادي جامعه مسلمين بيانجامد را مطرود معرفي مي كنند.

مي توان اين نوع تعريف از انتظار را به انتظار انقلابي تعبير كرد كه طي آن هميشه همه چيز در مسير تعالي مهدوي در حال تغيير و پيشرفتند و در اين راستا همه اركان حكومت بايد خود را هماهنگ با طراحي هاي هدفمند از پيش تعيين شده بنمايند.

انتظار انقلابي دستاوردها و چشم انداز

مروري بر سه دهه گذشته انقلاب اسلامي نتايج در خور تاملي را به دست مي دهد ، در طول تاريخ انقلاب اسلامي هيچ برهه اي از توطئه فكري و عملي دشمنان عليه انقلاب اسلامي خالي نبوده است ، تهاجم به انديشه هاي همسو با امام خميني (ره) كه اوج تعالي جامعه بشري را در طي طريق مهدوي با راهكار حسيني مي دانستند از همان آغاز را شروع شد ، ترورهاي كور روزهاي اوايل انقلاب به و ساليان پس از آن در حقيقت با درك دشمن از اهميت موضوع شكل مي گرفت و مي خواست زيرساخت هاي مربوط به شيعه مهدوي انقلابي را ويران كند و از اين روست كه در طي چند سال سران ايدئولوژيك انقلاب اسلامي مورد انواع تهاجمات فكري و تروريستي قرا مي گيرند.

شهيدان مطهري ، بهشتي ، رجايي ، باهنر ، مفتح ، شهداي محراب چهارگانه و بسياري ديگر از جمله اين اهداف دشمن بودند كه به خيل رستگاران پيوستند.

اما دشمن از اين دسيسه ها كه با دست خود ايراني ها اما به كام استكبار صورت مي گرفت طرف چنداني نبست و كار تهاجم رو در رو و نظامي به خاك كشور را در دستور كار قرار داد كه در اين موضوع نيز رهبري امام و خيزش عمومي مردم در دفاع از وطن توطئه هاي نظامي را ناكام گذاشت.

قله عقيدتي پيروزي رزمندگان اسلام در سالهاي جنگ تحميلي ايماني بود كه به مسير ترسيمي امام خميني داشتند بطوريكه جان و مال افراد جامعه با اشاره اي از سوي امام در طبق اخلاص در راه ميهن تقديم مي شد ، اين تاثير پذيري مردم از بنيانگذار انقلاب اسلامي بدليل استقامت آن حضرت در مقابله با مستكبران شرق و غرب و نيز اعتقاد مردم به مسير سبزي بود كه پيوسته توسط امام براي حركت انقلاب نگهباني مي شد.

در حقيقت در دوران جنگ تحميلي ايرانيان براي خاك نمي جنگيدند بلكه براي انقلابي مي جنگيدند كه حاصل نهضت هاي ناكام پيشين بود ، رزمندگان اسلام از انديشه اي دفاع مي كردند كه ايمان داشتند اين انديشه آنها را به سرمنزل مقصود خواهد رساند.

در آن دوران انديشه سبز مهدوي در تمامي ابعاد و زواياي جامعه پراكنده شده بود و تمام تحركات براي جلب رضاي امام زمان (عج) برنامه ريزي مي شد.

اكنون با مطالعه آثار و وصيت نامه هاي شهداي جنگ تحميلي مشخص مي شود كه آنان مهمترين توجهشان در يورش به دشمن كسب رضايت امام عصر (عج) بود چراكه وصيت نامه بسياري از شهدا با مضموني مهدوي آغاز شده و با توصيه به انتظار سازنده مردم به پايان رسيده است.

ساليان پس از جنگ نيز با انواع تحريم هاي اقتصادي و تهاجمات فرهنگي عليه انقلاب اسلامي همراه بوده است ، اما اين انقلاب با اسقامت در پيمودن مسير تعيين شده امام خميني (ره) موانع را پشت سرگذاشته و در اندك زماني تبديل به الگوي كشورهاي منطقه و جهان گرديده است.

امروزه ديگر داشتن تفكر مهدوي و متوسل شدن به انقلاب سرخ حسيني به عنوان يك راهبرد در كشورهاي مسلمان و گاه غير مسلمان پذيرفته شده است كه انقلاب اسلامي باني و هدايت گر آن بوده و در حقيقت اين پديده از دستاوردهاي عظيم انقلاب اسلامي در شيوه ظلم ستيزي در جهان امروز است كه استكبار را به انفعال و سردرگمي كشانده است.

اين دستاورد به عنوان يك شيوه رهايي بخش در قطعه زماني نزديك آن در لبنان و غزه به مورد اجرا در آمد كه دنيا را به حيرت واداشت.

امروزه الگو شدن انقلاب اسلامي در منطقه و جهان به عنوان يك قدرت تاثيرگذار در معادلات و نيز قدرتي كه داراي تفكرات منحصر به فرد در مقابله با مسائل جهاني است به عنوان يك دستاورد بزرگ انقلاب اسلامي مطرح است كه اين امر روند شكل گيري و استمرار تحولات منطقه خاورميانه را در گام نخست و ساير نقاط جهان تحت تاثير قرار داده است.

مي توان به صراحت اذعان كرد كه کليد فتوحات انقلاب در سه ويژگي اصالت آرمانهاي انقلاب ، اعتقاد به نه شرقي و نه غربي و وجود ولايت فقيه مهدوي است ، اصالت آرمانهاي انقلاب نشأت گرفته از فرهنگ اسلامي بر صراط مؤيد روحانيت است که ريشه تداوم تفکر انقلابي و يکپارچگي ملي و انسجام دروني کشور در اسلام اجتهادي است که در سنت حوزوي ريشه دارد ، اعتقاد به نه شرقي و نه غربي بودن نيز نشانه استقلال تفكر شيعه از هر وابستگي است و مهم تر اينكه طراحي راهبري جريان اين انقلاب به گونه اي است كه هميشه فقيهي مجتهد و آگاه به تمام مسائل ديني و اجتماعي و سياسي در عالي ترين مسند حكومتي بر روند حركت انقلاب نظارت دارد.

از ديگر دستاوردهاي مهم انقلاب اسلامي در حوزه مباحث مهدوي توليد علمي است كه در اين چند سال و به ويژه در دهه اخير رخ داده است ، اكنون مباحث مربوط به امام عصر(عج) از حاشيه در آمده و در متن مديريت انقلاب و صحنه هاي اجتماعي و اقتصادي در حال گنجانده شدن است ، اينك وقتي رئيس جمهور اين مملكت در سازمان ملل از مهدويت سخن مي گويد اين تفكر را فراتر از يك موضوع عقيدتي و مذهبي معرفي مي كند و آن را به عنوان يك نسخه نجات بخش براي هدايت بشر به سمت عدالت و مهرورزي مي داند و جهانيان را به بهره مندي از اين تفكر متعالي دعوت مي كند.

انتظار انقلابي در سند چشم انداز ايران 1404 ايران نيز مورد پيش بيني قرار گرفته است كه طي آن كليه دستگاه ها و نهادها ملزم شده اند در مسير الهام بخش، فعال و موثر در جهان اسلام با تحکيم الگوي مردم سالاري ديني، توسعه‌ي کارآمد، جامعه‌ي اخلاقي، نوانديشي و پويايي فکري و اجتماعي، تاثيرگذار بر همگرايي اسلامي و منطقه‌اي بر اساس تعاليم اسلامي و انديشه‌هاي امام خميني (ره) تمام توان خود را بكار گرفته و در اين مسير حركت كنند.

(1) نشريه الكترونيكي رشد

مرجع : نشریه الکترونیک ساعت صفر