کد مطلب : 33712

دو نكته زيستى و عاطفى
در اين آيه نكته‏اى زيستى و نكته‏اى عاطفى وجود دارد. كه ذكر آنها خالى از لطف نيست. نكته زيستى آنكه تمام موجودات زنده حتى موجودات ذره‏بينى در خدمت انسانند كه اگر خداوند نظر لطفش را از انسانها بردارد آنها را نيز نابود مى‏كند تا انسانها نابود شوند.

نكته عاطفى آن است كه خداوند نسبت به بندگانش مهربان است و به صرف ارتكاب گناه آنها را مؤاخذه نمى‏كند و كيفر نمى‏دهد بلكه مدتى به آنها مهلت مى‏دهد شايد بيدار شوند و توبه كنند، ما بايستى از اين دو نكته در زندگى فردى و اجتماعى درس بگيريم نخست آنكه محيط زيست را آلوده نكنيم و موجوداتى را كه براى حيات و سلامت ما مفيدند از ميان برنداريم.

دوم آنكه نسبت به انسانها مهربان باشيم و با ارتكاب يك خطا و اشتباه آنها را طرد نكنيم و آبروى آنها را نريزيم بلكه با صبر و حوصله و بردبارى در صدد اصلاح آنها برآييم چنانكه در اين بخش از دعا مى‏گوييم: خدايا از اين كه گناهانم را ناديده گرفتى و زشتى‏هايم را پوشاندى و با جرم و جنايتم كريمانه برخورد كردى به تو اميد بستم و نسبت به لطفت آزمند شدم و به سويت بازگشتم و دست نياز به درگاهت دراز كردم. و چشم اميد به پيشگاهت دوختم. از اين كلمات نورانى به طور روشن مى‏توان فهميد كه بهترين عنصر و مؤثرترين عامل براى صلاح و فلاح انسان اميد است و خداوند دوست ندارد بندگانش نوميد شوند هر چند مرتكب گناهان بزرگ شده باشند چنانكه در قرآن كريم مى‏فرمايد:

قل يا عبادى‏الذين اسرفوا على انفسهم لاتقنطوا من رحمه‏الله ان‏الله يغفرالذنوب جميعا انه هوالغفور الرحيم بگو اى بندگان من كه بر خود ستم كرده‏ايد (و مرزها را شكسته‏ايد) از رحمت خدا نااميد مباشيد كه خداوند تمام گناهان را مى‏آمرزد يعنى همواره جاى آشتى را باقى گذاريد و ارتباط خود را با خدا به يك باره قطع نكنيد و استغفار كنيد كه خداوند غفور و رحيم است.

و عامل ديگر عفو و گذشت نسبت به بندگان خداست چنان كه مى‏فرمايد: ... وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا ألاتُحِبُّون أن يَغْفِراللّهُ لكم وَاللّهُ غفور رحيم اگر مى‏خواهيد خداوند شما را بيامرزد شما نيز نسبت به بندگان خدا رحيم و مهربان باشيد. آيا دوست نداريد كه خدا شما را ببخشد؟ پس نسبت به بندگان خدا با گذشت و عفو و اغماض رفتار كنيد.

و درباره اهل تقوى مى‏فرمايد:
«الذين ينفقون فى السراء والضرّاء والكاظمين الغيظ والعافين عن الناس واللّهُ يحب المحسنين» آنانكه در همه حال (گاه سرور و گشاده دستى و گاه فقر و تنگدستى) انفاق مى‏كنند و خشم خويش فرو مى‏برند و از لغزشهاى مردم مى‏گذرند و خداوند نيكوكاران را دوست مى‏دارد. يعنى خداوند دوست مى‏دارد آنان را كه خداگونه رفتار مى‏كنند و افزون بر عفو و اغماض به مردم نيكى مى‏كنند و بديها را با خوبى پاسخ مى‏دهند و با برخورد كريمانه در دلها بذر خوبى و صفا مى‏افشانند و در عمل مردم را به صلاح و فلاح مى‏خوانند و بديها را از جامعه مى‏زدايند كه مى‏فرمايد:

ولاتستوى الحسنة ولاالسيئة ادفع بالتى هى احسن فاذاالذى بينك و بينه عداة كانه ولىّ حميم خوبى و بدى برابر نيستند تو با بهترين روش با مردم برخورد كن آن گاه خواهى ديد كه دشمنت با تودوست صميمى شده است.

از اين رو در ماه مبارك رمضان كه ماه خودسازى و ماه رحمت و مغفرت است ما را به پيوند و دوستى و صله رحم خوانده‏اند كه با خويشان و بستگان آشتى كنيم و با زيردستان رفتار نيكو داشته باشيم و لغزشهاشان را ناديده بگيريم تا از بركات اين ماه هرچه بيشتر برخوردار شويم و توفيق صلاح و اصلاح بيابيم و به هدف روزه كه تقوى الهى است برسيم.

فصرت ادعوك آمنا و اسئلك مستأنسا لا خائفا ولاوَجِلاً مُدِلاًّ عليك فيما قصدت فيه اليك فان ابطأ عنى عَتَبْتُ بجهلى عليك و لعل الذى أبطأ عنى هو خيرلى لعلمك بعاقبة الامور...

در اين بخش از دعا مى‏گوييم: پروردگارا لطف و رحمت تو موجب شده كه من با اين همه گناه با آرامش خاطر تو را بخوانم و با احساس محبت و انس از تو حاجت بخواهم بى‏آنكه بيم و هراسى به خود راه دهم در حالى كه مقصودم را عاشقانه و با ناز و كرشمه با تو درميان مى‏گذارم و اگر حاجتم دير آيد، از روى نادانى با عتاب و خطاب با تو چون و چرا مى‏كنم. با اين كه ممكن است دير شدن اجابت به سود من باشد، زيرا سرانجام كارها را تو مى‏دانى و من از اسرار عالم آگاه نيستم و از آينده چيزى نمى‏دانم.

هر چند لطف خداوند اقتضا دارد كه ما هيچ گاه از درگاهش نوميد نباشيم و همواره با اميدوارى عرض حاجت كنيم ولى بايد بدانيم كه لطف او باحكمت و مصلحت همراه است و بسيارى از تقاضاها و حاجتهاى ما به صلاح ما نيست زيرا اين عالم، عالم ماده و عالم تضاد و تزاحم است و چه بسيار چيزها كه در محدوده تزاحم و تضاد نه به صلاح ما و نه به صلاح ديگران است و چه بسا در اين محدوده امكان وجود ندارد البته خدا دعاى ما را بى‏پاسخ نمى‏گذارد و بى‏درنگ لبيك مى‏گويد و اگر خواسته ما را نميدهد ولى براى ما پاداشى بزرگ مقدر مى‏فرمايد و براى روز گرفتارى (روز قيامت) ما ذخيره مى‏كند زيرا دعا دو بعد دارد.

نخست: خدا را خواندن و او را صدا زدن و اسماء صفاتش را به زبان آوردن. دوم: از او حاجت خواستن. در بعد نخست هيچ دعايى و هيچ ندايى بى پاسخ نمى‏ماند. اما بعد دوم دعا ممكن است گاهى به تأخير بيفتد.

ادامه دارد ... .

منبع:
کتاب «ترجمه و شرح دعای افتتاح» ، نویسنده: آیت الله محمدرضا مهدوی کنی، ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تلفن تهران: ۲۲۸۵۶۱۲۴