کد مطلب : 31128

جایگاه بقیع
قبرستان بقیع، نخستین و کهن‌ترین قبرستان اسلامی مدینه است. این قبرستان در منتهی الیه جنوب شرقی مدینه نزدیک حرم مطهر پیغمبر(ص) قرار دارد. در اعصار و قرون گذشته تا به امروز بقیع پیوسته اهمیت و قداست خود را حفظ کرده و مورد اکرام و احترام عموم مسلمانان بوده است.

بقیع آرامگاه ابدی هزاران تن از اصحاب و یاران پیامبر(ص) و اولیای الهی است. در فضیلت زیارت بقیع، روایات زیادی در کتب شیعه و اهل تسنن، نقل شده است. از جمله در حدیثی آمده است: وقتی مسلمانان بخواهند از دور پیغمبر(ص) را زیارت کنند، باید بگویند: «السلام علی البقیع و ما ضمّ البقیع من الانبیاء و المرسلمین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین» (سفینة البحار، ج 1، ص 91)؛ «سلام بر بقیع و بر آن پیامبران و فرستادگان و صدیقان و شهیدان و نیکان که در بقیع آرمیده‌اند».

پیامبر اکرم(ص) خود به زیارت بقیع و دعا و استغفار در حق اهل قبور و راز و نیاز با خدا در آن مکان مقدس، اهمیت فراوان می‌داد. در حدیثی از «ابوموهبه» صحابی رسول خدا(ص) نقل شده است که رسول خدا نصف شب مرا بیدار نمود و فرمود: «من از طرف خدا مامور شده‌ام که برای اهل بقیع استغفار کنم». و در حدیثی دیگر فرمود: «هفتاد هزار نفر از این قبرستان برانگیخته خواهند شد، در حالی که بدون حساب داخل بهشت می‌شوند و چهره آنان همچون ماه شب چهاردهم خواهد بود.» (وفاء الوفاء، ج 1، ص 80، به نقل از سیمای مدینه شهر پیامبر«ص»)

مهمترین و بزرگترین شخصیت‌های اسلامی مدفون در بقیع، حضرت زهرا(س) ـ به روایتی ـ و نیز چهار تن از امامان(ع) هستند که در سمت غربی و منتهی الیه بقیع واقع بوده است. محل این مقبره در اصل، خانه عقیل بن ابیطالب در کنار بقیع بوده و اولین کسی از بنی هاشم که در این خانه دفن شد، فاطمه بنت اسد، مادر امام علی(ع) بود. بعدها عباس بن عبدالمطلب عموی پیامبر و همچنین خود عقیل و برادرزاده‌اشف عبدالله فرزند جعفر طیار و همسر حضرت زینب(س) نیز در آن دفن شدند. این خانه بعدها، حرم و زیارتگاه عمومی مردم شد. گنبد بارگاه شکوهمند حرم ائمه بقیع(ع) که از نظر استحکام و ارتفاع و ظرافت و معماری، هنرمندانه و زیبا و بر دیگر قبه‌های موجود در بقیع برتری داشته است، در قرن پنجم هجری به دست یک معمار ایرانی از اهالی قم ساخته شده است و تا قرن چهاردهم هجری و زمان تخریب بقیع (1344 ق) و به مدت هشت قرن استوار و پرعظمت، مورد توجه بوده است. (الکامل، ج 8، ص 214)

جهانگردان و مورخان بزرگ اسلامی چون: ابن جبیر، ابن بخار، خالد مغربی، ابن بطوطه بر عظمت حرم ائمه بقیع تصریح کرده‌اند.

در کنار قبور نورانی ائمه(ع)، شخصیت‌های معنوی بزرگی دفن شده‌اند که مورد توجه مسلمان بوده‌اند و اکنون از گنبد و بارگاه آنان خبری نیست از جمله آنان است: فاطمه بنت اسد؛ مادر امام علی(ع)، حلیمه سعدیه؛ مادر رضاعی پیامبر(ص)، عباس؛ عموی پیامبر(ص)، زینب، رقیه، ام کلثوم و ابراهیم؛ فرزندان پیامبر(ص)، صفیه و عاتکه؛ عمه‌های پیامبر(ص)، ماریه، ام حبیبه و صفیه؛ همسران پیامبر(ص)، ام البنین؛ مادر قمر بنی هاشم(ع)، عقیل بن ابی طالب؛ برادر امام علی(ع)، عبدالله بن جعفر؛ همسر حضرت زینب(س).

و اما این کهن‌ترین سند مجسم مسلمانان و شاهد تاریخ مظلوم مسلمانان به دستِ دست‌پروردگان شیطان و به فتوای گمراهی شیوخ وهابیت که دشمنان اسلام ناب محمدی(ص) بوده و هستند، دو بار تخریب گردید.

تخریب نخست:
سعودبن عبدالعزیز، امیر نجد، در سال 1218 قمری، با لشکری وحشی و درنده خوی به مکه هجوم برد. او و همراهانش به پیروی از مسلک وهابیت، دست به تخریب و ویرانی گنبدها و آثار دینی قبله مسلمانان زدند. بسیاری از گنبدها و مساجد و آثار مذهبی مکه، از جمله گنبد زادگاه پیامبر(ص)، خانه امام علی(ع) و گنبد مقبره حضرت خدیجه(س) را ویران کردند. سپس در سال 1220 قمری به مدینه منوره حمله کردند. و این حمله، نخستین حمله وهابیان به مدینه و بقیع بود.

آنها آسیب و خرابی‌های بسیاری به حرم‌ها، گنبدها و بقاع متبرک آستان نبوی(ص) و قبرستان بقیع وارد آوردند و قسمتی از اشیای نفیس آستانه‌ها را غارت کردند. حکومت وهابی‌ها پس از سیزده سال حاکمیت، به دست محمدعلی شاه ساقط و مجددا با تلاش برخی پادشاهان عثمانی اماکن مقدسه مدینه از جمله قبرستان بقیع تعمیر و زیباسازی شد.

تخریب دوم:
عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود در سال 1309 قمری در نجد دست به قیام زد و دوباره حکومت اشرار سعودی را برقرار کرد و در هتک حرمت به حرمین شریفین و تخریب و ویرانی آثار دینی همت گماشت و با تهدید و تطمیع مفتیان وهابی، و ترویج فتاوای انحرافی در جهت انهدام مقدسات، اقدام کرد. با گذشت 124 سال از نخستین تخریب وحشیانه مکه و مدینه، بار دیگر در روز هشتم شوال 1344 قمری سپاهیان وهابی به دستور عبدالعزیز بن عبدالرحمن، با تمام توان، اماکن مقدسه مدینه از جمله قبرستان بقیع و حرم ائمه بقیع(ع) را در کمال مظلومیت ویران کرد.

وهابیون غارتگر، ابتدا اموال و اشیای نفیس موجود در بقیع را غارت کردند و میان قبیله آل سعود و بزرگان و مفتیان بی دین و درباری وهابی تقسیم کردند. (دایرة المعارف تشیع، ج 3، ص 385)

هتک حرمت به مقدسات تا جایی بود که انسان مسلمان از بیان آن شرم دارد. روز هشتم شوال، که یوم الهدم نامیده شده است، از تلخ‌ترین روزهای شیعیان است. حادثه تخریب بقیع و قبور ائمه(ع) داغ ابدی بر دل پیروان و عاشقان اهل بیت(ع) نهاد، بدین علت، شیعیان جهان این روز را، روز عزا اعلام نمودند.

در پایان رشته سخن را به یک جهانگرد غربی می‌سپاریم که مشاهدات خود را از بقیع پس از تخریب دوم بیان می‌کند:
... چون وارد بقیع شدم آنجا را همانند شهری دیدم که در اثر زلزله شدیدی، به ویرانه تبدیل شده باشد! زیرا در لابلای مقبره‌ها، چیزی دیده نمی‌شد، جز قطعه‌های سنگ، کلوخ‌های در هم ریخته، خاک‌ها، زباله‌های به هم انباشته، تیرهای چوب کهنه، شیشه‌های در هم شکسته، آجرها و سیمان‌های تکه تکه شده و ... اما ناگفته نماند که این ویرانی‌ها و خرابی‌ها، در اثر وقوع زلزله و یا حادثه طبیعی نموده، بلکه با عزم و اراده انسان‌ها به وجود آمده است و همه آن گنبدها و بارگاه‌های زیبا و سفید رنگ، که نشانگر قبور خاندان پیامبر(ص) بود، تخریب گشته و با خاک یکسان شده است!
... چون برای مشاهده بیشتر این آثار، که علامت قبور مسلمانان صدر اسلام و تاریخ سازان روزگار است، در میان سنگ و کلوخ حرکت می‌کردم، از زبان راهنمایم، شنیدم که از شدت اندوه و ناراحتی آهسته با خوش می‌گفت:
«استغفرالله، استغفرالله، لاحول و لاقوة الا بالله» (موسوعه العتبات المقدسه، ج 3، ص 329)

منابع:
وفاء الوفاء/ سمهودی
سفینة البحار/ محدث قمی
الکامل فی التاریخ/ ابن اثیر
موسوعه العتبات المقدسه/ جعفر خلیلی
دایرة المعارف تشیع/ بنیاد دایرة المعارف تشیع
هفت شهر عشق: سیمای مدینه شهر پیامبر(ص)/ محمد صحتی و مصطفی قلی‌زاده

تهیه و تنظیم: معاونت فرهنگی، پژوهشی و آموزشی
اداره کل تبلیغات اسلامی استان قم