کد مطلب : 33009

به مناسبت نهم ربیع الاول، با حجة‌الاسلام والمسلمین سید مسعود پورسیدآقایى رئیس مؤسسه آینده روشن و مدیر (پژوهشکده مهدویت) گفت‌وگویى انجام شده است که مشروح آن را با هم می خوانیم:

س. ضرورت توجه به مسئله امامت و مهدویت در عصر حاضر را چگونه ارزیابى مى‌کنید؟

ضرورت پرداختن به امامت مهم‌تر باشد، چون به دلایل علمى و نقلى مبناى اساسى براى تفکر شیعه است. همان‌گونه که به وجود پیامبر الهى احتیاج داریم، به حکومت امام معصوم نیز نیاز داریم. ‌مى‌دانیم، وحى به تنهایى نیازهاى انسان را برطرف نمى‌سازد، بلکه وحى باید تبیین، توضیح و اجرا شود و همراه پیامبران الهى نازل شود تا در امور بشریت راه‌گشایى ‌نماید؛ به همین دلیل انسان به وجود امام و ولایت او نیاز دارد تا بتواند آیات الهى را تفسیر نماید. شیعه عقیده دارد که انسان را در وسعت هستى تعریف کند و تأکید دارد او تنها براى زندگى دنیایى ساخته نشده است، از همین رو با عقل و غرایز خود نمى‌تواند هدایت شود و براى این کار به هدایت‌گر نیاز دارد.

س. در خصوص ضرورت وجود امام توضیح دهید؟

با توجه به آموزه‌هاى اسلامى، دین مورد پسند خداوند، ‌دینى است که در آن مقام ولایت وجود داشته باشد.

امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف هم براى این مى‌آید که این نوع دین را حاکم کند. شیعه در این زمینه با ادله متقن مى‌تواند با دلایل نقلى، نیاز به امامت را اثبات نماید. با توجه به آن‌چه که در آموزه‌هاى قرآنى آمده است، قرآن و حضور رسول خدا، جلوى کافر شدن انسان را مى‌گیرد. پس از پیامبر نیز باید کسانى باشند که جانشین او بوده و مانند او داراى عصمت باشند و همان‌گونه که در حدیث ثقلین، آمده، قرآن و عترت پیامبر تا روز قیامت در کنار هم هستند و هیچ گاه ازهم جدا نمى‌شوند.

س. دلایل و اهمیت ترویج فرهنگ مهدویت و امام‌شناسى را بیان نمایید.

مهدویت از بحث امامت جدا نیست، زمانى که نیاز به امام را بپذیریم، نیاز به حکومت و امامت حضرت مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف نیز براى ما مشخص مى‌شود. با توجه به حدیثى که از پیامبر اسلام آورده شده‌است: ‌«کسى‌که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است» و امام صادق و امام باقر علیهماالسلام نیز در توضیح مرگ جاهلیت فرمودند: «کسى که به مرگ جاهلیت بمیرد، ‌کافر، منافق و گمراه مرده است». امامت و در زمان ما مهدویت، ‌رمز هویت و تمامى هستى و مرز میان کفر و اسلام است. این سخن را از خود نمى‌گویم بلکه قرآن، عقل و احادیث متواتر که میان شیعه و سنى وجود دارد، این نکات را بیان مى‌دارد.

س. با توجه به این روایات، در طول تاریخ فرقه‌هاى مختلفى آمده‌اند و ائمه را انکار کردند‌، حال بیان بفرمایید که اهتمام امام حسن عسکرى علیه‌السلام براى معرفى امام دوازدهم چگونه بوده است وآیا این معرفى تنها براى خواص بود و یا براى عوام نیز صورت گرفت؟

براى انجام حرکت‌هاى بزرگ، ‌نیاز به بسترسازى ‌و زمینه‌سازى‌است؛ ‌مثلاً براى این‌که پیامبر اسلام صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌ بخواهند حضرت على علیه‌السلام را ولىّ خود معرفى نمایند، بسترهاى زیادى را براى این کار ایجاد کردند مهم‌ترینِ آن، واقعه غدیر بود. بنابراین براى کارهاى بزرگ، زمینه‌سازى‌هاى زیادى نیاز است. در زمینه‌سازى کار بزرگى مانند معرفى امامت امام مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف این گونه نبود که تنها امام حسن عسکرى علیه‌السلام زمینه‌هاى امامت ایشان را ایجاد نماید،‌ بلکه از زمان پیامبر اسلام صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌، کارهاى زیادى از سوى حضرت محمد صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌ و خاندان پاکشان در این زمینه صورت گرفت. و بیان برخى از ویژگى‌هاى حضرت ولى عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف ‌و غیبت‌هاى صغرى و کبرى و... از دوران رسول‌اکرم بوده و اهل‌سنت نیز احادیثى درباره حکومت حضرت مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف در اختیار دارند، که ‌از زمان حیات پیامبر صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌ به‌دست آورده‌اند. پس مشاهده مى‌کنید که زمینه‌سازى‌هاى گسترده‌اى براى امامت حضرت ولى‌عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف انجام شده بود.

از سوى دیگر، هر چه به تولد این امام همام نزدیک‌تر مى‌شد، ‌ارتباط با امامان نیز دشوارتر بود و ارتباط حضورى خود را با مردم کم‌تر کرده بودند تا مردم را براى غیبت حضرت ولى‌عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف آماده نمایند. روایات فراوانى از امامان معصوم علیهم‌السلام دراین‌باره و ویژگى‌هاى عصر غیبت بیان مى‌شد که همگى براى بسترسازى امامت حضرت حجت عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف بود. براى شیعه خیلى دشوار بود که امام معصوم خود را در غیبت درک کند، به همین لحاظ بسترسازى‌هاى مختلفى از سوى امامان معصوم علیهم‌السلام صورت پذیرفت.

س. تفاوت غیبت صغراى امام مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف با غیبت کبرى چیست؟

همان‌گونه که اشاره کردم، درست است که بسترسازى‌هاى زیادى از سوى ائمه اطهار علیهم‌السلام براى امامت و غیبت حضرت مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف ایجاد شده بود و براى شیعه بسیار دشوار بود که امام معصوم علیه‌السلام در غیبت باشد، لذا نیاز بود که پیش از غیبت کبرى، دوره‌اى باشد افرادى بتوانند از حضور امام بهره‌مند شوند و شیعه آماده غیبت کبرى شود. اگر از همان ابتدا، امام عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف غیبت کبرى داشتند، شیعه با ریزش زیادى روبرو بود، همان‌گونه که پس از شهادت امام حسن عسکرى علیه‌السلام، شانزده فرقه گوناگون شیعى شکل گرفت، که با توجه به ارتباط نواب با امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف و زمینه سازى‌هایى که اهل‌بیت علیهم‌السلام انجام دادند، تمامى فرقه‌ها از بین رفتند و همه در فرقه شیعه دوازده امامى قرار گرفتند.

س. فلسفه غیب چه بود و چرا باید غیبت صورت مى‌پذیرفت؟

شأن امام علیه‌السلام این است که دین را تبیین نماید و اصحابى تربیت کند که مدافع دین بوده و رهبرى شیعه را عهده‌دار باشد. از سوى دیگر اصحابى پرورش یافتند که توانستند از دین و تشیع دفاع نمایند، ولى کار سوم امام علیه‌السلام که رهبرى جامعه است، با توجه به این که جامعه آمادگى و تحمل حکومت امام علیه‌السلام را ندارد و مى‌خواهند او را از بین ببرند، خیلى طبیعى است که در این شرایط،‌غیبت صورت مى‌پذیرد.

س. با این اوصاف غیبت چه مفهومى خواهد داشت؟

غیبت به این معنا نیست که امام علیه‌السلام بى‌کار بماند، بلکه به این معنى است که در خفا و به صورت پنهانى کار مى‌کند. درست است که امام عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف در غیبت است، ولى مى‌تواند در این شرایط کارهاى زیادى انجام دهد که به صورت علنى نمى‌تواند آن را انجام دهد. براى توضیح، باید گفت: در زمان غیبت امام عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف شیعه در اقلیت بود، ولى امروز شیعه داراى حکومت است و در سراسر جهان گسترش یافته است. بدون اراده امام علیه‌السلام و عنایت ایشان، راه به اینجا نمى‌رسید. بسیارى از گره‌هاى مؤمنان به دستان مبارک امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف باز مى‌شود، اگر حضرت مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف از ما حمایت نمى‌کرد،‌ دشمنان ما را ریشه‌کن مى‌کردند و مشکلات ما را سردگم مى‌نمود.

س. جایگاه موعودگرایى در ادیان الهى و غیر الهى چگونه است و موعود گرایى چه تأثیرى در حیات معنوى جامعه دارد؟

تمامى ادیان، ‌چه ابراهیمى و چه غیر ابراهیمى، به مسئله موعود اهمیت خاصى قائل هستند و نشان مى‌دهد که حقیقتى است که از فطرت انسان‌ها بر مى‌خیزد. البته باید به این نکته توجه نمود که موعود در میان شیعیان و دیگر ادیان متفاوت است، هرچند که براى وحدت میان ادیان موضوع مناسبى است، ولى نباید از این غافل شد که موعود ما حى، زنده و در حال فعالیت و تلاش است و به وجود آن، آسمان و زمین پا برجاست. در آموزه‌هاى شیعى، با آمدن موعود، حکومت جهانى ایجاد مى‌شود و جهان را پر از عدل و داد مى‌کند، ولى موعود در نگاه دیگر ادیان این گونه نیست و از تأثیرات ظهور بى‌خبر هستند. آن‌ها در این زمینه فکر نکرده‌اند و اگر هم فکر کنند، نمى‌توانند به دست‌آوردهاى شیعه در این زمینه دست پیدا نمایند.

س. در سال‌هاى اخیر فیلم‌سازان غربى تلاش دارند منجى آخرالزمان را شخصى غربى و یا فرازمینى که از کرات دیگر آمده، معرفى کنند. نظرتان در این خصوص چیست؟

فیلم‌سازان غربى، پروژه‌آمریکا را اجرا مى‌کنند آن‌ها به موعود بیش‌تر توجه مى‌کنند و موعودى که خودشان دوست دارند را به مردم معرفى مى‌نمایند. صدا و سیماى ما نیز باید در این زمینه از آن‌ها پیشى بگیرد و موعود را درست به مردم معرفى نمایند. این کار غربى‌ها، با توجه به برنامه‌هاى اسلام‌هراسى که در حال انجام است و تلاش دارند چهره موعود را در اذهان مردم، وارونه جلوه ‌دهند و آنان را از موعود بترسانند؛ ما نیز در برابر این برنامه‌ها، باید امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف را به مردم معرفى نماییم و چهره واقعى امام علیه‌السلام را که امام رحمت است، به مردم بشناسانیم. اگر امام زمان علیه‌السلام و زیبایى‌هاى کلامى و رفتارى ایشان را به مردم بشناسانیم، مردم تابع امام مى‌شوند و مى‌بینند که حضور ایشان، در تمامى عرصه‌هاى جهانى خالى است. دولت‌هاى غربى مى‌خواهند مردم را از ظهور موعود بترسانند، از این رو باید در عرصه معرفى موعود به جهانیان، کار کنیم و ویژگى‌هاى عصر ظهور را به مردم بشناسانیم.

س. در مورد خلق آثار هنرى براى معرفى عصر ظهور، چه پیشنهادهایى دارید؟

مطالعات و پژوهش‌هاى، نشان مى‌دهد که جهان تشنه است و باید آبى گوارا در اختیار آن‌ها قرار داده شود تا دیگران آن‌ها را با آب مسموم سیراب نکنند. بهتر است در این عرصه، به شخصیت‌ها و برخورد کسانى که با امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف در ارتباط بودند، شرایط آغاز امامت حضرت حجت عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف و دیگر موضوعاتى که مربوط به امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف است، پرداخته شود. فضاى هنرى ما باید به این حقیقت روى آورد که به مسئله مهدویت توجه نمایند و آثار بزرگى را در این عرصه خلق کنند. با توجه به این‌که زبان هنر زبان تصویر است، جوامع غربى تلاش‌هاى زیادى در این عرصه انجام داده‌اند؛ از همین رو باید توجه کنیم که آن‌ها از چه راهى به شیعه تهاجم مى‌کنند، تا از همان ابزار استفاده نماییم. باید در این کار منابع نقلى را تقویت کنیم و در عرصه‌هاى مختلف هنرى آن را نقل کنیم.

س. در مقابل مهدویت، فرقه‌هاى نوظهور و ضاله‌ با چه اهدافى شکل گرفته‌اند؟

موضوع مهدویت، داراى ظرفیت فراوانى است، ما اعتقاد داریم انتظار موعود با توجه به ویژگى‌هایى که شیعه به آن معتقد است، ‌برگ برنده‌اى در اختیار دارد و مى‌تواند با آن بر دنیا حکومت کند؛ دشمن نیز تلاش دارد مهدویت را از شیعیان بگیرد. دشمنان اسلام با مطالعاتى که انجام داده‌اند، عناصر کلیدى شیعیان را شناخته‌اند و فهمیده‌اند که عناصر کلیدى در این مذهب، امام حسین علیه‌السلام و امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف هستند. آن‌ها مى‌دانند، شیعیان با داشتن روحیه شهادت و فداکارى حضرت اباعبداللّه‌الحسین علیه‌السلام و امید به حکومت جهانى امام مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف، ‌انقلاب اسلامى خود را ادامه خواهند داد؛ بنابراین از این ناحیه احساس خطر کرده‌اند و مى‌خواهند واقعه عاشورا را به انحراف بکشند تا مردم از مسیر اصلى این حرکت تاریخى که عامل تقویت جهان تشیع است دور کنند. هم‌چنین، تلاش دارند اعتقاد مردم به امام مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف را از آن‌ها بگیرند. آن‌ها از گذشته جنگ با مهدویت را آغاز و هر روزه فرقه‌ها و شبهات جدیدى را ایجاد کرده‌اند تا مردم را از این عنصر اصلى دور کنند. تاریخ نشان مى‌دهد که آموزه‌هاى ارزشمند، به دلیل اهمیت فراوان، دشمنان زیادى دارد و ما باید در برابر این‌ها، این آموزه‌را به روز و شفاف مطرح نماییم تا نقشه‌هاى پلید آن‌ها را خنثى نماییم.

س. در پایان اگر بیان نکته‌اى را ضرورى مى‌دانید، بفرمایید.

آن‌چه تا امروز پیرامون مهدویت مطرح بوده، به عنوان رکن رکین بوده و بیش‌تر هم نگاه اعتقادى به آن بود، ولى امروز باید نگاه کاربردى به آن داشته باشیم؛ باید مهدویت را به عنوان راهبرد دولت‌‌ها و حکومت‌هاى دینى در عصر غیبت معرفى نماییم. به این معنا که راهبرد جمهورى اسلامى، باید بر اساس آموزه‌هاى مهدویت و شاخص‌هاى جامعه منتظر باشد.

گفت‌وگو: على فقیه

مرجع : افق حوزه