داخلی     گفتگو     انديشه
امام صادق(ع) و غُلات شیعی
مهدویت جایگاه مهمی در سخنان امام صادق (ع) دارد
  یک پژوهشگر مهدوی گفت: «غُلات» (غلوها) افرادی بودند که به ربوبیت امامان یا حلول روح خدایی در آنان اعتقاد داشتند. عقاید انحرافی آنان دستاویز سرکوب و تحقیر تمام شیعیان شد.
عکاس :
گزارشگر :
Share/Save/Bookmark
دوشنبه ۲۷ شهريور ۱۳۹۱ ساعت ۱۴:۲۲
کد مطلب : 55554
حجت الاسلام و المسلمین دکتر جواد جعفری
حجت الاسلام و المسلمین دکتر جواد جعفری
حجت الاسلام و المسلمین دکتر جواد جعفری از پژوهشگران در حوزه مهدویت و معاون پژوهشی موسسه آینده روشن (پژوهشکده مهدویت) است. آن چه در زیر می خوانید؛ حاصل پاسخ او به سوالات مکتوب خبرنگار بخش اندیشه آینده روشن در موضوع امام صادق(ع) و تلاش برای تبیین صحیح آموزه مهدویت در مکتب ایشان است.

* جهت نامگذاری حضرت بعنوان رییس مذهب شیعه چیست؟
 
** پر فروغ‌ترین دوران حدیثی شیعه دوران دو امام باقر و صادق(ع) است. ۵۴ سال امامت که سال های ۱۰۰ تا ۱۴۰ را می‌توان به دلیل شرایط مناسب سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوران طلایی حدیث در حوزه شیعه دانست. یکی از دلایل مناسب بودن زمانه فرمان عمر بن عبد العزیز به کتابت حدیث در سال ۱۰۰ قمری بود.
امام صادق(ع) در دوران ۳۴ ساله امامت خویش به دلیل وجود گروه‌های منسجم علمی و شیعیان فقیه و کنجکاو توانست دقیق‌ترین مطالب علمی را بیان نماید. ایشان پر آوازه‌ترین عالم زمان خویش بود و شاگردانشان را چهار هزار نفر شمرده‌اند. ابن حجر سنی متعصب درباره ایشان می‌نویسد: نقل النَّاس عَنهُ من الْعُلُوم مَا سَارَتْ بِهِ الركْبَان و انتشر صيته فِي جَمِيع الْبلدَانِ و روى عَنهُ الْأَئِمَّة الأكابر كيحيى بن سعيد وَ ابْن جريج و السفيانين (ابن عیینه و ثوری) وَ أبي حنيفَة وَ شعْبَة وَ أَيوب السّخْتِيَانِيّ.(۱)
همین امر باعث انسجام و تبیین هر چه بیشتر شیعه شد و ایشان بعنوان رییس مذهب شیعه شناخته شد. 

* درگیری امام با منحرفان شیعی چه ابعادی داشت؟ 

** «غُلات» (غُلوها) افرادی بودند که به ربوبیت امامان یا حلول روح خدایی در آنان اعتقاد داشتند. عقاید انحرافی آنان دستاویز سرکوب و تحقیر تمام شیعیان شد. معمولا نویسندگان عبدالله بن سبأ را بنیانگذار این فرقه معرفی می‌کند که به ربوبیت امام علی(ع) قایل بود. علامه سید مرتضی عسکری وجود چنین شخصی را افسانه و از جعلیات سیف بن عمر مورخ کذّاب دربار اموی می‌داند. هر چند اصل وجود عبدالله بن سبأ
یک ششم احادیث مهدویت از امام صادق (ع) است.
با افکار انحرافی را نمی‌توان انکار کرد. اما دروغ بودن این گزارش‌ها روشن است. خفقان اموری باعث شد از زمان امام حسن(ع) تا امام سجاد(ع) تفکر غالی‌گری راکد بماند. اکثر فرق غالیان در دوران صادقین(ع) پدید آمدند اما بسیاری از آنان به دلیل مبارزه سخت امام صادق(ع) بیش از چند دهه دوام نیاوردند.
غالیان افراد دیگر فرقه‌ها را که شیعیان هنوز عقاید آنها را نمی‌شناختند اجیر می‌کردند تا کتاب‌های حدیثی اصحاب امام را بگیرند و احادیثی را در آنها وارد کنند. تشخیص روایات مدسوس بسیار تخصصی بود و تصفیه آنها فهم و همتی ژرف می‌طلبید. یونس بن عبد الرحمن در این میدان مبارزه از برترین‌ها بود. امام صادق فرمود: فَإِنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ سَعِيدٍ لَعَنَهُ اللَّهُ دَسَّ فِي كُتُبِ أَصْحَابِ أَبِي أَحَادِيثَ لَمْ يُحَدِّثْ بِهَا أَبِي(۲) 

* نحوه این مبارزه چه بود؟ 

** این مبارزه طی فرآیند ذیل صورت گرفت:
۱. بیان عقاید صحیح. مهم‌ترین برخورد نقد عقاید آنان بود. امام صادق: فَوَ اللَّهِ مَا نَحْنُ إِلَّا عَبِيْدُ الَّذِي خَلَقَنَا وَ اصْطَفَانَا مَا نَقْدِرُ عَلَى ضَرٍّ وَ لَا نَفْع‏.(۳)
۲. نقد محتوایی متون. امام صادق(ع) فرمود: فَوَ اللَّهِ مَا نَحْنُ إِلَّا عَبِيْدُ الَّذِي خَلَقَنَا وَ اصْطَفَانَا مَا نَقْدِرُ عَلَى ضَرٍّ وَ لَا نَفْع.‏(۴)
۳. بر حذر داشتن از ارتباط با غالیان. امام صادق(ع) فرمود: الَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَكَرَ أَصْحَابَ أَبِي الْخَطَّابِ وَ الْغُلَاةَ فَقَالَ لِي يَا مُفَضَّلُ لَا تُقَاعِدُوهُمْ وَ لَا تُؤَاكِلُوهُمْ وَ لَا تُشَارِبُوهُمْ وَ لَا تُصَافِحُوهُمْ وَ لَا تُوَارِثُوهُم(۵)
۴. طرد و لعن رهبران. امام صادق(ع) فرمود: وَ اللَّهِ إِنَّ الْغُلَاةَ لَشَرٌّ مِنَ الْيَهُودِ وَ النَّصَارَى وَ الْمَجُوسِ وَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا و در پاسخ سدیر که گفت: إِنَّ قَوْماً يَزْعُمُونَ أَنَّكُمْ آلِهَةٌ يَتْلُونَ بِذَلِكَ عَلَيْنَا قُرْآناً وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ
از نزدیک به دو هزار حدیث مهدویت بیش از ۳۰۰ حدیث متعلق به امام صادق(ع) است. یعنی حدود یک ششم احادیث مهدویت از ایشان است. امام در این احادیث ضمن بیان زوایای مختلف مهدویت سعی می نمود حرکت‌ها و قیام‌های احساسی که علیه خلفا می‌شد و بعضا صبغه مهدوی داشت مدیریت نماید و شیعیان را از درگیر شدن در این جریانات ناپخته برحذر داشته و جانشان را حفظ کند.
إِلهٌ فرمود: يَا سَدِيرُ سَمْعِي وَ بَصَرِي وَ بَشَرِي وَ لَحْمِي وَ دَمِي وَ شَعْرِي مِنْ هَؤُلَاءِ بَرَاءٌ وَ بَرِئَ اللَّهُ مِنْهُمْ مَا هَؤُلَاءِ عَلَى دِينِي وَ لَا عَلَى دِينِ آبَائِي وَ اللَّهِ لَا يَجْمَعُنِي اللَّهُ وَ إِيَّاهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَيْهِمْ ... قَالَ قُلْتُ فَمَا أَنْتُمْ قَالَ نَحْنُ خُزَّانُ عِلْمِ اللَّهِ نَحْنُ تَرَاجِمَةُ أَمْرِ اللَّهِ نَحْنُ قَوْمٌ مَعْصُومُونَ أَمَرَ اللَّهُ‏ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بِطَاعَتِنَا وَ نَهَى عَنْ مَعْصِيَتِنَا نَحْنُ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ عَلَى مَنْ دُونَ السَّمَاءِ وَ فَوْقَ الْأَرْضِ(۶)
۵. فرمان قتل رهبران. برخی رهبران معاصر امام صادق (ع) توسط حکومت کشته شدند لذا نیازی به دخالت امام نشد. امام در زمان‌های بعد امام فرمان قتل‌شان را صادر کرد.(۷) 

* امام صادق (ع) چه نقشی در توسعه اندیشه مهدویت داشتند؟ 

** همچنان که امام در تمام حوزه‌های اسلامی احادیث فراوانی را فرموده است مهدویت نیز از جایگاه مهمی در کلام ایشان برخوردار است. از نزدیک به دو هزار حدیث مهدویت بیش از ۳۰۰ حدیث متعلق به امام صادق(ع) است. یعنی حدود یک ششم احادیث مهدویت از ایشان است. امام در این احادیث ضمن بیان زوایای مختلف مهدویت سعی می نمود حرکت‌ها و قیام‌های احساسی که علیه خلفا می‌شد و بعضا صبغه مهدوی داشت مدیریت نماید و شیعیان را از درگیر شدن در این جریانات ناپخته برحذر داشته و جانشان را حفظ کند. 

پی نوشت ها 
۱. الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة، ج۲، ص۵۸۶
۲. رجال‏الكشي ص : ۲۲۴ ش۴۰۱
۳. همان، ش۴۰۳
۴. همان، ش۴۰۱
۵. همان، ش۵۲۵
۶. كافي، ج : ۱ ص : ۲۶۹
۷. رجال‏الكشي، ص : ۵۲۴، ش۱۰۰۶: قَالَ أَبُو جُنَيْدٍ أَمَرَنِي أَبُو الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيُّ بِقَتْلِ فَارِسِ بْنِ حَاتِمٍ الْقَزْوِينِيِّ فَنَاوَلَنِي دَرَاهِمَ وَ قَالَ اشْتَرِ بِهَا سِلَاحاً وَ اعْرِضْهُ عَلَيَّ فَذَهَبْتُ فَاشْتَرَيْتُ سَيْفاً فَعَرَضْتُهُ عَلَيْهِ فَقَالَ رُدَّ هَذَا وَ خُذْ غَيْرَهُ قَالَ وَ رَدَدْتُهُ وَ أَخَذْتُ مَكَانَهُ سَاطُوراً فَعَرَضْتُهُ عَلَيْهِ فَقَالَ هَذَا نَعَمْ فَجِئْتُ إِلَى فَارِسٍ وَ قَدْ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ فَضَرَبْتُهُ عَلَى رَأْسِهِ فَسَقَطَ مَيِّتاً وَ رَمَيْتُ السَّاطُورَ وَ اجْتَمَعَ النَّاسُ وَ أُخِذْتُ إِذْ لَمْ يُوجَدْ هُنَاكَ أَحَدٌ غَيْرِي فَلَمْ يَرَوْا مَعِي سِلَاحاً وَ لَا سِكِّيناً وَ لَا أَثَرَ السَّاطُورِ وَ لَمْ يَرَوْا بَعْدَ ذَلِكَ فَخُلِّيتُ. (وَ كَانَ فَارِسٌ فَتَّاناً يَفْتِنُ النَّاسَ وَ يَدْعُوهُمْ إِلَى الْبِدْعَة) 

انتهای پیام/گ/0/